Wet DBA checklist 2026: check je opdracht in 9 stappen

De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties, beter bekend als de Wet DBA, blijft een belangrijk thema voor zzp’ers en opdrachtgevers. Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actief op schijnzelfstandigheid. Daardoor kijken sommige opdrachtgevers kritischer naar de manier waarop ze met zzp’ers samenwerken.

Voor veel zzp’ers geldt nog steeds: je kunt gewoon blijven ondernemen. Wel helpt het om bewust en professioneel met je zelfstandigheid om te gaan. Deze checklist helpt je om je positie als zelfstandige te versterken en het gesprek met je opdrachtgever goed te voeren.

Belangrijk om te weten

Kun je niet alles afvinken? Dan betekent dat niet automatisch dat je als schijnzelfstandige wordt gezien. Andersom geldt ook: alles afvinken geeft geen garantie. De Belastingdienst kijkt naar alle feiten en omstandigheden van de samenwerking.

Een opdracht kan op papier zelfstandig lijken, terwijl de praktijk toch meer op loondienst lijkt. Bijvoorbeeld omdat je onder direct gezag werkt, vaste werktijden hebt, precies hetzelfde werk doet als werknemers of nauwelijks ondernemersrisico loopt.

Deze checklist helpt je om je zelfstandigheid concreet te maken. Gebruik hem vooral als hulpmiddel voor jezelf en als basis voor een gesprek met je opdrachtgever.

Wet DBA checklist voor zzp’ers

Onderstaande punten helpen je om te beoordelen of je opdracht meer lijkt op zelfstandig ondernemerschap of op loondienst. Het gaat steeds om de combinatie van afspraken en praktijk.

1. Werk met duidelijke opdrachtafspraken

Een goede overeenkomst helpt om vooraf duidelijkheid te scheppen. Leg vast wat de opdracht is, welk resultaat je oplevert, wanneer de opdracht eindigt, hoe je factureert en welke ruimte je hebt om het werk zelfstandig uit te voeren.

Je kunt hiervoor nog een goedgekeurde modelovereenkomst gebruiken die op 6 september 2024 geldig was. Die modellen mogen tot en met 31 december 2029 worden gebruikt. Ze geven alleen zekerheid als het model bij jullie opdracht past én jullie volgens de relevante afspraken werken.

Check: werk je met een duidelijke, ondertekende opdracht- of modelovereenkomst?

2. Communiceer open met je opdrachtgever

Bespreek regelmatig hoe jullie samenwerken. Dat is vooral belangrijk als een opdracht langer doorloopt, je taken veranderen of je werk steeds meer lijkt op dat van werknemers binnen de organisatie.

Door dit tijdig te bespreken, kun je de opdracht aanpassen. Bijvoorbeeld door de opdracht meer resultaatgericht te maken, minder interne verplichtingen af te spreken of duidelijker vast te leggen waar jouw zelfstandige rol begint en eindigt.

Check: bespreek je regelmatig of de samenwerking nog klopt met jullie afspraken?

3. Vermijd kenmerken van loondienst

Schijnzelfstandigheid ontstaat vooral als de praktijk op loondienst lijkt. Denk aan vaste werktijden, verplichte aanwezigheid, directe aansturing, structureel meedraaien in het team of verplicht deelnemen aan interne overleggen die niet nodig zijn voor jouw opdracht.

Een opdrachtgever mag natuurlijk aangeven welk resultaat nodig is. Het risico wordt groter als de opdrachtgever ook bepaalt hoe, wanneer en op welke manier jij je werk moet doen.

Check: ben je vrij om je werk zelfstandig in te richten?

4. Werk voor meerdere opdrachtgevers

Meerdere opdrachtgevers kunnen laten zien dat je als ondernemer niet volledig afhankelijk bent van één partij. Dat ondersteunt je positie als zelfstandige, zeker als je opdrachten actief werft, offertes uitbrengt en zichtbaar bent in de markt.

Werk je tijdelijk vooral voor één grote opdrachtgever? Dat kan gebeuren. Meerdere opdrachtgevers zijn geen harde voorwaarde om als zzp’er te werken. Zorg wel dat andere kenmerken van ondernemerschap duidelijk aanwezig zijn. Denk aan een afgebakende opdracht, een eigen tarief en werkwijze, ondernemersrisico en ruimte om ook ander werk aan te nemen.

Sinds het Uber-arrest is duidelijk dat bij deze beoordeling ook naar je ondernemerschap buiten de ene onderzochte opdracht mag worden gekeken. Daarbij tellen niet alleen het aantal andere opdrachten mee, maar ook acquisitie, zichtbaarheid, investeringen en je vrijheid om opdrachten te accepteren of af te wijzen.

Het nieuwe voorstel voor de Zelfstandigenwet noemt wél een voorwaarde van drie verschillende opdrachtgevers, gemeten over het vorige en lopende kalenderjaar samen tot het beoordelingsmoment. Dat is een onderdeel van de voorgestelde zelfstandigentoets. Het is geen nieuwe eis die nu voor iedere zzp’er geldt. Ook onder het voorstel blijft een beoordeling op basis van alle omstandigheden mogelijk als je niet aan de twee nieuwe toetsen voldoet.

Check: werk je voor meerdere opdrachtgevers of ben je zichtbaar bezig met acquisitie en ondernemerschap?

5. Gebruik zoveel mogelijk je eigen middelen

Werk bij voorkeur met je eigen laptop, software, gereedschap, werkkleding of andere middelen. Dat kan helpen om zichtbaar te maken dat je zelfstandig organiseert hoe je je werk doet.

Soms kun je niet om systemen of middelen van de opdrachtgever heen. Denk aan beveiligde software, medische dossiers of toegang tot interne systemen. Leg dan vast waarom dat nodig is voor de opdracht.

Eigen middelen zijn nooit op zichzelf doorslaggevend. Ze worden bekeken als onderdeel van het totale beeld van je opdracht en ondernemerschap.

Check: gebruik je zoveel mogelijk je eigen middelen en leg je uitzonderingen goed vast?

6. Bepaal zelf hoe je werkt

Bij een zelfstandige opdracht houd je ruimte om je vak zelfstandig uit te oefenen. De opdrachtgever mag afspreken welke werkzaamheden of welk resultaat nodig zijn en wanneer. Jij bepaalt hoe je de opdracht aanpakt. Niet ieder beroep leent zich voor een gegarandeerd eindresultaat; ook bijvoorbeeld advies of zorg kan zelfstandig werk zijn.

Dat betekent dat je zelf keuzes maakt over je aanpak, planning, volgorde, methode en eventuele samenwerking met anderen. Hoe meer de opdrachtgever jouw dagelijkse werkwijze bepaalt, hoe sterker de samenwerking op loondienst kan lijken.

Moet het werk vanwege de aard van de opdracht op een vaste plek of tijd gebeuren? Dan wijst dat niet automatisch op loondienst. Denk bijvoorbeeld aan werk op een bouwplaats, tijdens een evenement of in een beveiligde omgeving.

Check: heb je vrijheid in de uitvoering van je werk?

7. Draag ondernemersrisico

Als zzp’er loop je ondernemersrisico. Je investeert in je bedrijf, bent zelf verantwoordelijk voor fouten, krijgt geen loon doorbetaald bij ziekte en moet zelf zorgen voor nieuwe opdrachten.

Laat dit ook zien in je afspraken. Denk aan aansprakelijkheid, herstelwerk, betaling na factuur, eigen verzekeringen en duidelijke afspraken over wat er gebeurt als een opdracht stopt.

Bij de officiële beoordeling wordt onder meer gekeken wie het risico draagt bij schade, ziekte, ongevallen en investeringen. Ook telt mee of je een onvoldoende resultaat in eigen tijd en voor eigen rekening moet herstellen.

Check: loop je zelf ondernemersrisico en heb je belangrijke risico’s afgedekt?

8. Maak afspraken over vervanging

De mogelijkheid om je te laten vervangen kan bijdragen aan je zelfstandige positie. Vooral als je zelf mag bepalen wie jou vervangt en de opdrachtgever alleen redelijke eisen stelt aan kwaliteit, ervaring of veiligheid.

In sommige opdrachten is vervanging praktisch lastig. Bijvoorbeeld bij zeer specialistisch werk of vertrouwelijke informatie. Leg dan vast waarom vervanging beperkt mogelijk is en zorg dat andere kenmerken van zelfstandigheid sterk aanwezig zijn.

Let wel: ook als je je mag laten vervangen, kan er nog steeds sprake zijn van een arbeidsovereenkomst. Sinds het Deliveroo-arrest is duidelijk dat vervanging geen zelfstandig beslissend criterium is. De daadwerkelijke mogelijkheid en het totaalbeeld blijven bepalend.

Check: is vervanging daadwerkelijk mogelijk en staat dit goed in je afspraken?

9. Zorg voor transparante financiële afspraken

Maak duidelijke afspraken over je tarief, facturatie, betalingstermijn, meerwerk en kosten. Vermijd afspraken die sterk lijken op arbeidsvoorwaarden, zoals doorbetaling bij ziekte, vakantiedagen of een dertiende maand.

Een zelfstandige bepaalt of onderhandelt doorgaans zelf over het tarief, verstuurt eigen facturen en bewaakt zelf de betaling. Word je automatisch betaald alsof je werknemer bent, met doorbetaling bij afwezigheid en weinig financieel risico? Dan kan dat richting een arbeidsovereenkomst wijzen.

Check: zijn je tarief-, factuur- en risicoafspraken helder vastgelegd?

10. Hanteer een tarief dat past bij zelfstandig ondernemerschap

Je uurtarief is niet het enige dat telt, maar het kan wel meewegen. Een vergoeding die vergelijkbaar is met het loon van werknemers die hetzelfde werk doen, kan eerder richting een arbeidsovereenkomst wijzen. Een hogere vergoeding kan juist passen bij het feit dat je zelf kosten en ondernemersrisico draagt.

Er bestaat geen tarief waarboven je automatisch veilig als zelfstandige werkt. Ook een hoog tarief kan een samenwerking die verder sterk op loondienst lijkt niet veranderen in een zelfstandige opdracht.

Kijk daarom vooral of je tarief past bij je vak, ervaring, kosten, verzekeringen, pensioen, vakanties, acquisitie en ondernemersrisico. Een goed tarief laat zien dat je niet alleen uren verkoopt, maar ook zelfstandig je bedrijf draaiende houdt.

Check: hanteer je een tarief dat past bij je kosten, risico’s en zelfstandige positie?

Extra tips

Wil je weten wat de twee voorgestelde toetsen betekenen voor jouw werk, bijvoorbeeld als starter of als je per uur werkt? Lees onze uitleg over de Zelfstandigenwet. In dat artikel vind je ook de link naar de Knab-peiling, waarin zzp’ers hun mening over het voorstel kunnen delen.

Wil je de officiële beoordeling uitgebreider bekijken? Gebruik dan de Toelichting Beoordeling arbeidsrelaties van de Belastingdienst.

Volg ook Knab op LinkedIn voor actuele ontwikkelingen en praktische tips voor ondernemers.

Knab voor zzp’ers

Bij Knab vind je praktische informatie en tools om financieel slimme keuzes te maken als ondernemer. Bekijk bijvoorbeeld hoe je een passend uurtarief berekent en welke zakelijke kosten en risico’s je daarin meeneemt.

Zelfstandigheid laat je vooral in de praktijk zien

Een sterke overeenkomst helpt, maar de praktijk is doorslaggevend. Werk je zelfstandig, bepaal je je eigen aanpak, loop je ondernemersrisico en ben je zichtbaar actief als ondernemer? Dan sta je sterker.

Gebruik deze checklist daarom niet als afvinklijst om ‘veilig’ te zijn, maar als basis om je opdracht goed in te richten. Dat geeft duidelijkheid voor jezelf, vertrouwen richting je opdrachtgever en een betere onderbouwing als er later vragen komen.

Je las zojuist een artikel uit de Knab Bieb. Dé online verzamelplek met honderden praktische artikelen over hoe je je geldzaken als zzp’er slim kunt regelen.