De Zelfstandigenwet: wat betekent het voor jou als zzp’er?

Er wordt al jaren gezocht naar nieuwe regels voor zzp’ers en opdrachtgevers. De kernvraag blijft hetzelfde: wanneer werk je echt als zelfstandige en wanneer lijkt de samenwerking juridisch meer op loondienst?

Daarvoor werkt het kabinet aan de Zelfstandigenwet. Deze wet moet zelfstandigen en opdrachtgevers vooraf meer duidelijkheid geven over de vraag wanneer iemand als zzp’er kan werken. Dat is belangrijk, want sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid.

De Zelfstandigenwet is nog geen definitieve wet. Het kabinet wil het wetsvoorstel eind 2026 voor advies naar de Raad van State sturen en streeft naar invoering op 1 januari 2028. Dat zijn streefdata. De inhoud kan tijdens het wetgevingstraject nog veranderen.

Tot die tijd gelden de bestaande wettelijke regels en rechtspraak. In juli 2026 publiceerde het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een actueel toetsingskader dat uitlegt hoe arbeidsrelaties nu worden beoordeeld.

Wat is de status van de Zelfstandigenwet?

Er lopen meerdere ontwikkelingen door elkaar. Daardoor is het zzp-dossier soms lastig te volgen. Dit is de actuele stand van zaken.

Het belangrijkste voor nu: er verandert niet direct iets aan de manier waarop je huidige arbeidsrelatie wordt beoordeeld. De Zelfstandigenwet moet nog worden uitgewerkt en door het volledige wetgevingstraject.

Wel is duidelijk welke richting het kabinet op wil: meer duidelijkheid vooraf, meer erkenning voor zelfstandig ondernemerschap en betere bescherming voor werkenden die in de praktijk eigenlijk werknemer zijn.

Wat geldt er nu?

Totdat nieuwe wetgeving ingaat, wordt beoordeeld of sprake is van een arbeidsovereenkomst op basis van de bestaande wet en rechtspraak. Daarbij wordt gekeken naar alle feiten en omstandigheden van de samenwerking.

In juli 2026 publiceerde het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een actueel toetsingskader. Daarin staan 9 gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest:

• de aard en duur van de werkzaamheden;
• wie bepaalt hoe, wanneer en waar wordt gewerkt;
• de mate van inbedding in de organisatie;
• de verplichting om het werk persoonlijk uit te voeren;
• de manier waarop de afspraken tot stand kwamen;
• de manier waarop de beloning wordt bepaald en betaald;
• de hoogte van de beloning;
• het commerciële risico dat de werkende loopt;
• de mate waarin de werkende zich als ondernemer gedraagt of kan gedragen.

Er bestaat geen vaste rangorde tussen deze gezichtspunten. Niet één punt bepaalt automatisch de uitkomst. Alle omstandigheden worden in samenhang beoordeeld.

Sinds het Uber-arrest is bovendien duidelijk dat ook persoonlijke ondernemerskenmerken buiten één specifieke opdracht mogen meetellen. Denk aan andere vergelijkbare opdrachten, acquisitie, investeringen, zakelijke zichtbaarheid en je vrijheid om opdrachten aan te nemen of af te wijzen.

Waarom komen er nieuwe regels?

Veel zzp’ers werken echt zelfstandig. Ze bepalen zelf hoe ze hun werk doen, dragen ondernemersrisico, investeren in hun bedrijf en werken voor verschillende klanten.

Maar er zijn ook situaties waarin iemand op papier zzp’er is, terwijl de praktijk sterk lijkt op loondienst. Denk aan een vaste plek in het rooster, weinig vrijheid, direct toezicht, structureel werk binnen de organisatie en weinig ondernemersrisico. Dat noemen we schijnzelfstandigheid.

De huidige regels moeten schijnzelfstandigheid tegengaan, maar geven in de praktijk niet altijd vooraf de gewenste zekerheid. Zzp’ers en opdrachtgevers weten daardoor soms niet goed waar ze aan toe zijn. Sommige opdrachtgevers stoppen uit voorzichtigheid zelfs met alle inhuur van zelfstandigen, ook wanneer zelfstandig werken mogelijk is.

De Zelfstandigenwet moet dat probleem anders aanpakken. De gedachte is: duidelijkere spelregels aan de voorkant, zodat zzp’ers en opdrachtgevers beter kunnen beoordelen of zelfstandig werken mogelijk is.

De zelfstandigentoets: over jou als ondernemer

Een belangrijk onderdeel van het eerdere voorstel is de zelfstandigentoets. Die kijkt naar jou als ondernemer. Ben je ook buiten deze ene opdracht zichtbaar en actief als zelfstandige?

In het voorstel staan 5 voorwaarden. Zie ze niet als definitieve wet, maar als richting waarin de toekomstige beoordeling kan gaan.

1. Je werkt voor eigen rekening en risico
Je loopt ondernemersrisico. Denk aan wisselende winst, risico op wanbetaling, aansprakelijkheid voor fouten of geen doorbetaling bij ziekte.

2. Je voert een goede administratie
Je hebt je zakelijke administratie op orde. Denk aan een KVK-inschrijving, facturen, btw-administratie en een duidelijke boekhouding.

3. Je gedraagt je als ondernemer
Je bent zichtbaar in de markt. Bijvoorbeeld via acquisitie, een website, sociale media, eigen voorwaarden, investeringen of meerdere opdrachtgevers.

4. Je hebt iets geregeld bij arbeidsongeschiktheid
Je hebt een vangnet als je niet kunt werken. Denk aan een AOV, broodfonds, schenkkring, crowdsurance of een aantoonbare buffer.

5. Je bouwt iets op voor later
Je levert een redelijke bijdrage aan pensioen of vermogen voor later. Denk aan lijfrente, pensioenbeleggen, sparen, beleggen of vastgoed.

De gedachte achter deze toets is dat een zelfstandige niet alleen zelfstandig binnen één opdracht werkt, maar ook een onderneming runt. Je administratie, risico’s, zichtbaarheid, financiële vangnet en pensioenopbouw kunnen dan meewegen.

Ondernemerschap buiten de onderzochte opdracht telt ook onder de huidige rechtspraak al mee. Het Uber-arrest bevestigt dat dit een volwaardig gezichtspunt is bij de beoordeling van een arbeidsrelatie.

De werkrelatietoets: over je opdracht

Naast de zelfstandigentoets bevat het eerdere voorstel een werkrelatietoets. Die kijkt naar de samenwerking met je opdrachtgever. Lijkt die samenwerking op een opdracht tussen twee zelfstandige partijen, of meer op een baan?

De praktijk blijft belangrijk. Een contract waarin staat dat je zelfstandig werkt, is dus niet genoeg. Je moet ook echt zo samenwerken.

Extra regels voor sectoren met veel schijnzelfstandigheid

Het eerdere voorstel houdt ook rekening met sectoren waar schijnzelfstandigheid vaker voorkomt. In zulke sectoren zouden aanvullende criteria kunnen gaan gelden. Voldoe je aan een meerderheid van die extra criteria, dan kan worden vermoed dat je eigenlijk als werknemer werkt.

Dat betekent niet automatisch dat je geen zzp’er kunt zijn in zo’n sector. Het betekent wel dat de onderbouwing belangrijker wordt. Kun jij laten zien dat je echt zelfstandig werkt, ondernemersrisico loopt en vrijheid hebt in de uitvoering? Dan sta je sterker.

Of en hoe deze sectorale toets terugkomt in het uiteindelijke kabinetsvoorstel, is nog niet duidelijk.

Vooraf duidelijkheid via een commissie

Een opvallend onderdeel van het eerdere voorstel is het idee van een onafhankelijke commissie. Die commissie zou op verzoek kunnen beoordelen of een arbeidsrelatie voldoet aan de voorwaarden voor zelfstandig werk.

Het doel daarvan is duidelijkheid vooraf. Jij en je opdrachtgever hoeven dan niet te wachten op een controle, naheffing of rechtszaak om te weten hoe jullie samenwerking juridisch wordt gezien.

Ook dit onderdeel is nog niet definitief. De precieze werking, kosten, doorlooptijd en juridische gevolgen moeten pas duidelijk worden wanneer het kabinet het wetsvoorstel verder heeft uitgewerkt.

Rechtsvermoeden bij laag uurtarief

Los van de Zelfstandigenwet is het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief inmiddels aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer en gepubliceerd in het Staatsblad. De wet is nog niet in werking getreden.

De kern: werk je na invoering voor maximaal het dan geldende grensbedrag? Dan kun je als werkende stellen dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Je opdrachtgever moet het rechtsvermoeden vervolgens kunnen weerleggen.

Lukt dat niet, dan kun je mogelijk aanspraak maken op rechten die bij loondienst horen, zoals loondoorbetaling bij ziekte, vakantiegeld en ontslagbescherming.

Werk je ruim boven de toekomstige grens? Dan kun je geen beroep doen op dit rechtsvermoeden. De gewone beoordeling van de arbeidsrelatie blijft wel belangrijk: zelfstandigheid hangt af van het volledige totaalbeeld.

Lees ook: Rechtsvermoeden bij laag uurtarief: dit verandert er voor zzp’ers.

AOV en pensioen tellen mee

In het eerdere voorstel wordt niet alleen gekeken naar je opdracht, maar ook naar hoe jij je ondernemerschap hebt ingericht. Daarbij komen arbeidsongeschiktheid en pensioen nadrukkelijk terug.

De achterliggende vraag is: kun je laten zien dat je hebt nagedacht over financiële risico’s als zelfstandige? Bijvoorbeeld over wat er gebeurt als je tijdelijk niet kunt werken of later stopt met werken?

De precieze invulling is nog niet definitief. Ook staat nog niet vast of deze voorwaarden ongewijzigd terugkomen in het kabinetsvoorstel. Los daarvan helpt het financieel om bewust na te denken over ziekte en je inkomen voor later.

Wat kun je nu al doen?

Je hoeft niet te wachten tot de Zelfstandigenwet definitief is. Ook onder de huidige regels helpt het om je zelfstandigheid goed te onderbouwen.

Leg je afspraken vast
Beschrijf wat de opdracht inhoudt, welke verantwoordelijkheid jij hebt en hoeveel vrijheid je krijgt bij de uitvoering. Zorg dat de dagelijkse praktijk aansluit bij het contract.

Werk zichtbaar als ondernemer
Zorg voor een duidelijke administratie, eigen tarieven, zakelijke voorwaarden, acquisitie en een herkenbare positie op de markt. Meerdere opdrachtgevers kunnen helpen, maar zijn geen harde voorwaarde.

Let op je plek binnen de organisatie
Samenwerken met een team of werken op locatie is niet automatisch een probleem. Het wordt kwetsbaarder wanneer je structureel als medewerker wordt ingepland en aangestuurd.

Draag ondernemersrisico
Maak duidelijke afspraken over aansprakelijkheid, herstelwerk, betaling, investeringen en wat er gebeurt wanneer een opdracht eerder stopt.

Check je financiële vangnet
Kijk naar je buffer, arbeidsongeschiktheidsvoorziening en pensioenopbouw. Dat helpt niet alleen bij het zichtbaar maken van je ondernemerschap, maar vooral bij het financieel gezond organiseren van je bedrijf.

Werk je met opdrachtgevers die twijfelen? Bekijk de opdracht dan samen aan de hand van het actuele toetsingskader en onze Wet DBA-checklist.

Wat merk je ervan als de Zelfstandigenwet er komt?

Als de Zelfstandigenwet in deze richting wordt ingevoerd, merk je dat waarschijnlijk vooral aan de voorkant van opdrachten. Jij en je opdrachtgever moeten dan beter kunnen onderbouwen waarom jij als zelfstandige werkt.

Dat kan voordelen hebben. Een duidelijker kader kan opdrachtgevers meer vertrouwen geven om zzp’ers in te huren. Ook kan het discussies achteraf verminderen.

Tegelijk vraagt het van jou dat je je ondernemerschap goed hebt georganiseerd en kunt uitleggen waarom je zelfstandig werkt. Denk aan je opdracht, vrijheid, risico’s, administratie en zichtbaarheid als ondernemer.

De grootste verandering zit dus waarschijnlijk niet in één formulier of één vinkje. Het gaat om het totaalplaatje: jouw onderneming, je opdracht, je risico’s, je vrijheid en de manier waarop jij en je opdrachtgever samenwerken.

De korte versie

De Zelfstandigenwet moet meer duidelijkheid geven over de vraag wanneer je als zzp’er kunt werken. Het eerdere voorstel kijkt naar twee kanten: jou als ondernemer en de samenwerking met je opdrachtgever.

De wet is nog niet definitief. Het kabinet wil het voorstel eind 2026 voor advies naar de Raad van State sturen en streeft naar invoering op 1 januari 2028. Beide momenten kunnen nog verschuiven.

Totdat nieuwe wetgeving ingaat, gelden de bestaande regels en rechtspraak. Het actuele toetsingskader van juli 2026 bevat 9 gezichtspunten die in samenhang worden beoordeeld. Er is geen vaste rangorde en ook je ondernemerschap buiten één opdracht kan meetellen.

Het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief is inmiddels aangenomen en gepubliceerd, maar nog niet in werking getreden. Het precieze grensbedrag bij invoering staat nog niet vast.

Voor jou als zzp’er is de belangrijkste les nu al duidelijk: zorg dat je ondernemerschap zichtbaar en goed onderbouwd is. Werk met heldere afspraken, bewaak je vrijheid en ondernemersrisico en organiseer je financiële zaken professioneel.

Want welke wet er uiteindelijk ook komt: hoe meer je in de praktijk als ondernemer werkt, hoe sterker je staat.

Blijf op de hoogte

Volg Knab op LinkedIn. We houden je daar op de hoogte van alles rondom zzp-wetgeving en andere ontwikkelingen die voor jou als ondernemer belangrijk zijn.

Je las zojuist een artikel uit de Knab Bieb. Dé online verzamelplek met honderden praktische artikelen over hoe je je geldzaken als zzp’er slim kunt regelen.