Checklist: Dit zet je in een samenlevingscontract

Jullie zijn al een tijdje samen en het gaat goed. Tijd voor de volgende stap: samen een koophuis. Of jullie dat huis nou op één of twee inkomens kopen: een samenlevingscontract is vaak verstandig en soms zelfs nodig.

Tijdens het samenwonen kijk je er waarschijnlijk weinig naar om. Toch kan zo’n contract veel discussie voorkomen als jullie uit elkaar gaan of als één van jullie overlijdt. Zeker wanneer jullie samen een hypotheek afsluiten, spaargeld inleggen of allebei investeren in de woning.

Hoe rechtsgeldig is een samenlevingscontract?

Er is geen vaste wettelijke lijst met onderwerpen die verplicht in een samenlevingscontract moeten staan. Jullie bepalen dus grotendeels zelf welke afspraken je vastlegt. Denk aan de hypotheek, de verdeling van vaste lasten, spaargeld, schulden, eigendommen en wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan.

Een samenlevingscontract hoeft niet altijd door een notaris te worden opgesteld. Een zelfgemaakt contract kan tussen jullie beiden geldig zijn als jullie de afspraken duidelijk opschrijven en allebei ondertekenen.

Toch is een notarieel samenlevingscontract vaak de veiligere keuze. Sommige instanties accepteren alleen een notariële versie. Denk aan pensioenfondsen, hypotheekverstrekkers of situaties waarin jullie fiscale of erfrechtelijke gevolgen goed willen regelen.

Een samenlevingscontract is trouwens iets anders dan een testament. In een contract regel je vooral afspraken tussen jullie als partners. Wil je vastleggen wie wat erft als één van jullie overlijdt, dan heb je meestal ook een testament nodig.

Check 1: de hypotheek en het huis

Hypotheekrente en aflossing

Wie eigenaar is van het huis, is vaak ook degene die de hypotheekrente en aflossing betaalt. Kopen jullie samen? Leg dan vast hoeveel jullie allebei bijdragen. Dat kan 50/50 zijn, maar ook naar inkomen, eigendomsverhouding of een andere afspraak die bij jullie past.

Koop je samen een woning en staan jullie allebei als eigenaar ingeschreven op hetzelfde adres? Dan zijn jullie meestal fiscale partners. Fiscale partners mogen bepaalde gezamenlijke inkomsten en aftrekposten verdelen in de aangifte inkomstenbelasting. Denk aan het saldo van de eigen woning, waaronder de hypotheekrenteaftrek. Lees ook ons artikel over aftrekposten bij je belastingaangifte.

Wonen jullie samen, maar zijn jullie geen fiscale partners? Dan mag je in principe alleen het deel van de hypotheekrente aftrekken dat hoort bij jouw aandeel in de eigenwoningschuld en dat je ook daadwerkelijk betaalt. Dit is precies zo’n punt waarbij vooraf goed advies veel gedoe kan voorkomen.

Het huis zelf

Spreek af wat er met de woning gebeurt als jullie uit elkaar gaan. Is één van jullie eigenaar? Dan ligt het juridisch vaak anders dan wanneer jullie allebei eigenaar zijn. Zijn jullie samen eigenaar, dan moeten jullie bepalen wie eventueel blijft wonen, hoe de ander wordt uitgekocht of wanneer de woning wordt verkocht.

Leg ook vast hoe jullie omgaan met overwaarde of restschuld. Zeker als jullie niet allebei evenveel hebben ingelegd, kan dit later een gevoelig onderwerp worden.

Extra aflossen of investeren in de woning

Lost één van jullie extra af op de hypotheek? Of betaalt één van jullie meer mee aan een verbouwing? Spreek dan af wat daar later mee gebeurt.

Je kunt bijvoorbeeld vastleggen dat iemand alleen het ingelegde bedrag terugkrijgt. Maar je kunt ook afspreken dat de vergoeding meebeweegt met de waardestijging of waardedaling van de woning. Dat laatste kan veel uitmaken.

Ook als één van jullie geen eigenaar is, maar wel meebetaalt aan een verbouwing of verduurzaming, is een duidelijke afspraak belangrijk. Anders kan later discussie ontstaan over wie recht heeft op welk deel van de waarde.

Check 2: vaste lasten en verzekeringen

Gas, water, licht en andere woonlasten

Het klinkt vanzelfsprekend, maar bespreek wie welke rekeningen betaalt. Denk aan gas, water, licht, internet, gemeentelijke lasten, onderhoud, VvE-kosten en abonnementen.

Jullie kunnen alles 50/50 verdelen, naar verhouding van inkomen bijdragen of ieder bepaalde kosten op zich nemen. De beste verdeling is vooral de verdeling die jullie allebei logisch en eerlijk vinden.

Verzekeringen

Ga ook na welke verzekeringen jullie nodig hebben zodra jullie samenwonen. Denk aan de inboedel- en opstalverzekering, aansprakelijkheidsverzekering en eventueel een rechtsbijstandverzekering.

Hebben jullie een koopwoning en een hypotheek? Dan kan ook een overlijdensrisicoverzekering belangrijk zijn. Soms wil je die kruislings afsluiten, zodat de uitkering fiscaal gunstiger kan uitpakken. Laat je hierover adviseren, want de juiste vorm hangt af van jullie situatie.

Belastingen

Belastingzaken zijn bij samenwonen vaak minder simpel dan “ieder de helft”. Zijn jullie fiscale partners, dan kunnen jullie bepaalde gezamenlijke inkomsten en aftrekposten verdelen. Dat kan voordelig zijn, bijvoorbeeld bij de hypotheekrenteaftrek.

Let wel op: samenwonen maakt je niet automatisch fiscaal partner. Dat hangt af van jullie situatie. Jullie kunnen bijvoorbeeld fiscale partners zijn als jullie samen eigenaar zijn van de woning waarin jullie wonen, een notarieel samenlevingscontract hebben, samen een kind hebben of aan een andere voorwaarde voldoen.

Huishoudelijke uitgaven

Leg ook vast hoe jullie dagelijkse kosten verdelen. Denk aan boodschappen, schoonmaakmiddelen, meubels, gereedschap en kleine aankopen voor het huis. Zeker als jullie inkomens verschillen, kan het prettig zijn om af te spreken of jullie naar inkomen bijdragen of alle kosten gelijk verdelen.

Check 3: gezamenlijke en persoonlijke eigendommen

Gemeenschappelijke eigendommen

Noteer grote aankopen die jullie samen doen. Denk aan meubels, apparatuur, kunst, fietsen, een auto of spullen voor de tuin. Zet erbij wie wat heeft betaald en wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan.

Dat voelt misschien wat formeel als alles goed gaat, maar juist bij gezamenlijke aankopen ontstaat later snel discussie. Zeker als de één veel meer heeft ingelegd dan de ander.

Persoonlijke eigendommen

Voor persoonlijke eigendommen geldt meestal: wat van jou is, blijft van jou. Denk aan kleding, sieraden, een eigen auto of spullen die je al had voordat jullie gingen samenwonen.

Bij waardevolle spullen kan het slim zijn om ze toch apart te benoemen. Zo voorkom je dat er later onduidelijkheid ontstaat over wie wat mocht meenemen.

Huisdieren

Huisdieren voelen als gezinsleden, maar juridisch worden ze vaak anders bekeken. Maak daarom duidelijke afspraken. Wie zorgt voor het dier als jullie uit elkaar gaan? Wie betaalt dierenarts, verzekering, voer en opvang? En wat gebeurt er als één van jullie verhuist?

Check 4: kinderen en ouderlijk gezag

Kosten voor verzorging en opvoeding

Hebben jullie kinderen of willen jullie die later krijgen? Leg dan vast hoe jullie de kosten verdelen. Denk aan school, opvang, sport, kleding, medische zorg, vakanties en sparen voor later.

Zijn jullie niet getrouwd en hebben jullie geen geregistreerd partnerschap, dan is het extra belangrijk om te weten wat juridisch automatisch geregeld is en wat jullie zelf nog moeten regelen.

Erkenning en ouderlijk gezag

Sinds 1 januari 2023 geldt in veel situaties dat ongehuwde en niet-geregistreerde partners automatisch gezamenlijk ouderlijk gezag krijgen als de vader of duomoeder het kind erkent. Voor kinderen die vóór 1 januari 2023 zijn erkend, kan het zijn dat gezamenlijk gezag nog apart moet worden aangevraagd.

De regels kennen uitzonderingen. Controleer daarom goed wat in jullie situatie geldt. Een samenlevingscontract regelt op zichzelf geen ouderlijk gezag.

Check 5: rekeningen, spaargeld, schulden en pensioen

Gezamenlijke bankrekening

Veel stellen openen een gezamenlijke rekening voor woonlasten, boodschappen en andere gezamenlijke uitgaven. Spreek af hoeveel jullie allebei storten, wanneer jullie dat doen en wat er met het saldo gebeurt als jullie uit elkaar gaan.

Spaargeld

Maak ook afspraken over spaargeld. Sparen jullie samen voor onderhoud, vakantie, kinderen of een buffer? Spreek dan af of het spaargeld van jullie samen is, of dat ieder terugkrijgt wat hij of zij heeft ingelegd.

Schulden

Bestaat er al een schuld voordat jullie gaan samenwonen? Leg dan vast van wie die schuld is en wie verantwoordelijk blijft voor de aflossing. Doe dat ook voor schulden die later ontstaan. Denk aan een persoonlijke lening, studieschuld, creditcardschuld of lening voor een auto.

Partnerpensioen

Veel pensioenuitvoerders kennen een partnerpensioen of nabestaandenpensioen. De voorwaarden verschillen per regeling. Vaak moet je je partner officieel aanmelden en soms is een notarieel samenlevingscontract nodig.

Check dit dus bij je pensioenuitvoerder. Gaan jullie later uit elkaar? Meld dat ook, zodat de pensioenregeling goed wordt aangepast.

Check 6: overlijden, verblijvingsbeding en testament

Verblijvingsbeding

Een verblijvingsbeding kan een belangrijk onderdeel zijn van jullie afspraken. Daarmee spreek je af dat gezamenlijke bezittingen naar de langstlevende partner gaan als één van jullie overlijdt.

Belangrijk: een verblijvingsbeding werkt alleen voor gezamenlijke bezittingen. Zijn jullie samen eigenaar van de woning, dan kan zo’n afspraak dus belangrijk zijn. Is de woning alleen van je partner en ben jij ingetrokken, dan werkt een verblijvingsbeding voor die woning niet zomaar.

Een verblijvingsbeding kan fiscale gevolgen hebben. Bij een groot leeftijdsverschil of duidelijk verschil in gezondheid kan de Belastingdienst anders naar zo’n afspraak kijken. Laat je hierover goed adviseren als je dit wilt opnemen.

Testament

Samenwoners erven niet automatisch van elkaar zoals echtgenoten of geregistreerde partners dat in veel situaties doen. Wil je dat je partner iets erft, dan is vaak een testament nodig.

Een testament kan ook belangrijk zijn als jullie kinderen hebben, als één van jullie eigenaar is van de woning of als jullie willen voorkomen dat nabestaanden later in een lastige situatie terechtkomen.

Wanneer het contract stopt

Spreek af wanneer en hoe het samenlevingscontract eindigt. Bijvoorbeeld als één van jullie schriftelijk laat weten te willen stoppen, als jullie niet meer op hetzelfde adres wonen of als de gezamenlijke woning is verkocht.

Hebben jullie ook een testament? Vergeet dat dan niet aan te passen als jullie uit elkaar gaan. Anders kan je ex-partner onbedoeld nog steeds erven.

Regel het wanneer alles nog goed gaat

Een samenlevingscontract voelt misschien als iets voor later, maar juist aan het begin is het makkelijker om goede afspraken te maken. Dan kun je rustig bespreken wat jullie eerlijk vinden, hoe jullie kosten verdelen en wat er moet gebeuren als het leven anders loopt dan gepland.

Zeker bij een koophuis is dat geen overbodige luxe. Je legt samen veel geld, verantwoordelijkheid en toekomstplannen vast. Dan is het prettig als de afspraken daaronder net zo duidelijk zijn.

Je las zojuist een artikel uit de Knab Bieb. Dé online verzamelplek met honderden praktische artikelen over hoe je je geldzaken slim kunt regelen.