Zzp'er worden? Wet DBA en schijnzelfstandigheid uitgelegd

Wanneer werk je als zzp’er in een fictief dienstverband en wanneer niet? Dat is al jaren een belangrijk vraagstuk voor zzp’ers en opdrachtgevers. De Wet DBA moet duidelijkheid geven over deze arbeidsrelatie en schijnzelfstandigheid voorkomen. Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst hier weer actief op. Wat betekent dat concreet voor jou?

Wat is de Wet DBA?

De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) beschrijft wanneer sprake is van zelfstandig ondernemerschap en wanneer niet. De wet is bedoeld om schijnzelfstandigheid tegen te gaan. Daarbij ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij de zzp’er, maar ook bij de opdrachtgever.

De Wet DBA verving in 2016 de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR). Waar de VAR vooral de verantwoordelijkheid bij de zzp’er legde, zijn opdrachtgever en opdrachtnemer onder de Wet DBA samen verantwoordelijk voor de juiste inrichting van de arbeidsrelatie.

Handhaving sinds 2025

Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actief op de Wet DBA. Dat betekent dat bij controles wordt gekeken of er feitelijk sprake is van zelfstandig ondernemerschap. Als de Belastingdienst concludeert dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, kan dit leiden tot naheffingen en correcties. Je leest daar meer over in het artikel over handhaving van de Wet DBA.

Wat betekent de Wet DBA voor zzp’ers?

De Wet DBA is bedoeld om te voorkomen dat zzp’ers werken in een situatie die eigenlijk lijkt op loondienst, zonder de bijbehorende zekerheden. Om dat goed te begrijpen, is het belangrijk om te weten wat schijnzelfstandigheid precies is.

Wat is schijnzelfstandigheid?

Van schijnzelfstandigheid is sprake als je formeel als zzp’er werkt, maar de praktijk sterk lijkt op loondienst. Bijvoorbeeld wanneer je opdrachtgever bepaalt wanneer je werkt, waar je werkt en hoe je het werk uitvoert. Ook als je structureel voor één opdrachtgever werkt en weinig ondernemersrisico loopt, kan dat wijzen op een fictieve dienstbetrekking.

In zo’n situatie ben je juridisch gezien mogelijk geen echte zelfstandige, maar feitelijk werknemer.

Waarom is schijnzelfstandigheid nadelig?

Voor opdrachtgevers kan schijnzelfstandigheid aantrekkelijk lijken, omdat zij geen sociale premies hoeven te betalen. Voor jou als zzp’er is het juist nadelig. Je hebt dan geen recht op werknemersverzekeringen en loopt meer risico bij ziekte, arbeidsongeschiktheid of het wegvallen van werk.

Geen sociale zekerheid en pensioen

Als zzp’er regel je je eigen sociale zekerheid. Werk je in een situatie die lijkt op loondienst, dan mis je de voordelen van zelfstandig ondernemerschap én de zekerheden van loondienst. Je bouwt geen pensioen op via een werkgever, krijgt geen doorbetaalde vakantiedagen en hebt geen recht op WW.

Daarom is het belangrijk dat je daadwerkelijk zelfstandig werkt én je eigen vangnet regelt.

Wat kun je doen tegen schijnzelfstandigheid?

Merk je dat jouw werkrelatie steeds meer lijkt op loondienst? Bespreek dit dan met je opdrachtgever. Kijk samen kritisch naar afspraken over werktijden, gezag, vervanging en ondernemersrisico. Schijnzelfstandigheid is wettelijk niet toegestaan en kan voor beide partijen gevolgen hebben.

Hét zakelijk bankpakket voor zzp’ers

Ga je aan de slag als zzp’er? Dan is een zakelijke rekening een goede eerste stap. Voor € 7 per maand krijg je bij Knab een compleet zakelijk betaalpakket, met vijf zakelijke betaalrekeningen, spaarrekeningen en voor € 1,50 per maand de mogelijkheid tot een boekhoudkoppeling met een van de aangesloten boekhoudpakketten.