Handhaving Wet DBA in 2026: wat betekent dit voor jou als zzp’er?
Werk je als zzp’er? Dan blijft de Wet DBA ook in 2026 een belangrijk aandachtspunt. De Belastingdienst gaat handhaven, maar na stevige druk vanuit de Tweede Kamer heeft het kabinet één belangrijke nuance aangebracht: in 2026 worden geen verzuimboetes opgelegd bij schijnzelfstandigheid. Dat geeft wat lucht, maar betekent zeker niet dat je niets hoeft te doen.
In dit artikel:
- Wat is de Wet DBA?
- Wat verandert er in 2026?
- Wanneer loop je risico op schijnzelfstandigheid?
- Hoe bereid je je nú voor?
- En hoe zit het met VBAR en de Zelfstandigenwet?
Wat is de Wet DBA?
De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) bepaalt of jij écht zelfstandig werkt, of dat jouw samenwerking meer lijkt op een dienstverband.
Is dat laatste het geval? Dan ben je schijnzelfstandig. De Belastingdienst vindt dan dat je eigenlijk in loondienst hoort, met alle fiscale gevolgen van dien.
Belangrijk: jij én je opdrachtgever zijn samen verantwoordelijk voor een juiste beoordeling.
Schijnzelfstandigheid: wat is dat?
Je bent schijnzelfstandig als je op papier ondernemer bent, maar in de praktijk meer lijkt op een werknemer. En nee, een mooi logo op je factuur maakt je nog geen zelfstandige.
Signalen die alarmbellen doen rinkelen:
- Je werkt langdurig voor één opdrachtgever.
- Je doet hetzelfde werk als medewerkers in loondienst.
- Je opdrachtgever bepaalt hoe, wanneer en waar je werkt.
- Je gebruikt vooral materialen van de opdrachtgever.
- Je kunt je niet laten vervangen.
Een klassiek voorbeeld van zelfstandigheid? Iemand die met eigen middelen, vanuit een zelfgekozen locatie, voor meerdere opdrachtgevers werkt.
Wat verandert er per 1 januari 2026?
Geen verzuimboetes in 2026
Na zware druk vanuit de Tweede Kamer heeft het kabinet toegezegd dat er ook in 2026 geen verzuimboetes worden opgelegd bij schijnzelfstandigheid. De staatssecretaris erkent dat er eerst behoefte is aan duidelijkere wetgeving.
Dat betekent:
- Geen standaardboetes bij constatering van schijnzelfstandigheid.
- Wel handhaving, maar met een andere aanpak.
Eerst een bedrijfsbezoek
De Belastingdienst begint in 2026 in principe met een bedrijfsbezoek in plaats van direct een boekenonderzoek. Op basis van zo’n bezoek kan alleen een waarschuwing worden gegeven.
Voor een naheffing loonbelasting is een boekenonderzoek nodig. Dat zwaardere instrument blijft dus bestaan.
Handhaving en naheffingen blijven
Belangrijk om te weten:
- De Belastingdienst blijft handhaven.
- Naheffingen loonbelasting kunnen worden opgelegd.
- Dat kan met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025.
- Vergrijpboetes blijven mogelijk bij bewuste en ernstige nalatigheid.
Met andere woorden: wie van goede wil is, krijgt ruimte. Wie bewust de regels omzeilt, loopt nog steeds risico.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid?
Gevolgen voor jou als zzp'ers
Word je aangemerkt als schijnzelfstandig, dan kan dat betekenen dat:
- je ondernemersaftrek en mkb-winstvrijstelling vervallen;
- je een naheffing inkomstenbelasting krijgt;
- je mogelijk aanspraak kunt maken op een dienstverband, inclusief pensioenopbouw.
Ook voor opdrachtgevers zijn de mogelijke gevolgen pittig:
- naheffing van loonheffingen en premies;
- mogelijke vergrijpboetes bij opzet;
- bij ernstige gevallen kan verder worden teruggekeken dan 2025.
Wanneer ben je wél zelfstandig?
Je bent in principe zelfstandig als je onder andere:
- zelf je werktijden bepaalt;
- je eigen gereedschap en middelen gebruikt;
- zelf bepaalt hoe je het werk uitvoert;
- geen leiding krijgt van de opdrachtgever;
- ondernemersrisico loopt;
- en voor meerdere opdrachtgevers werkt.
Het gaat nooit om één criterium, maar om het totaalplaatje.
Modelovereenkomsten: handig, maar geen garantie
Modelovereenkomsten kunnen helpen om afspraken vast te leggen, maar ze bieden geen zekerheid.
De Belastingdienst:
- beoordeelt geen nieuwe modelovereenkomsten meer;
- kijkt vooral naar de feitelijke werksituatie;
- laat bestaande overeenkomsten nog wel gelden tot eind 2029.
Werk je niet volgens de afspraken in je contract? Dan geeft een modelovereenkomst vooral een vals gevoel van veiligheid.
Zo verklein je het risico op schijnzelfstandigheid
Stel: je werkt al drie jaar voor dezelfde opdrachtgever, op hun kantoor, met hun laptop. Dan gaan bij de Belastingdienst alarmbellen rinkelen. Hoe voorkom je dat?
-
Beoordeel samen de arbeidsrelatie
Gebruik tools van Belastingdienst, Ondernemersplein of Rijksoverheid. -
Zorg dat praktijk en papier overeenkomen
Afspraken over zelfstandigheid moeten zichtbaar zijn in hoe je werkt. -
Werk voor meerdere opdrachtgevers
Financiële afhankelijkheid van één partij vergroot het risico. -
Beperk gezagsverhoudingen
Jij bepaalt hoe je je werk uitvoert, niet de opdrachtgever.
Twijfel? Dan kan een opdrachtgever zelfs vooroverleg met de Belastingdienst aanvragen.
En hoe zit het met de Wet VBAR?
Naast de Wet DBA ligt er een nieuw voorstel: Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden). Deze wet moet duidelijker vastleggen wanneer iemand zelfstandig werkt en wanneer niet.
Het kabinet wil VBAR snel behandelen, maar politiek gezien staat het voorstel onder druk. In de nieuwe Tweede Kamer is juist veel steun voor een alternatief: de Zelfstandigenwet. Die werkt met:
- een zelfstandigentoets;
- en een werkrelatietoets, en kijkt vooral naar wat zelfstandigheid wél is.
Uit Knab-onderzoek blijkt dat zzp’ers die aanpak aantrekkelijker vinden:
- 71% geeft de voorkeur aan de Zelfstandigenwet;
- 27% ziet iets in VBAR of de huidige DBA-regels.
Meer hierover lees je in: ‘Kabinet wil VBAR nog snel doorzetten, maar politiek schuift op’ (Knab Zzp Nieuws).
Kortom:
- De Wet DBA blijft voorlopig leidend, zeker richting 2026.
- De invoering van VBAR is onzeker.
- Duidelijkere regels komen waarschijnlijk wel, maar mogelijk via een andere wet.
Wat is nu verstandig richting 2026?
Wachten op nieuwe wetten is riskant. De handhaving loopt door en naheffingen blijven mogelijk.
Check vandaag nog je opdrachten:
- Werk je écht zelfstandig?
- Kloppen je afspraken én je praktijk?
- Kun je aantonen dat je ondernemersrisico loopt?
Zo ga je 2026 in met duidelijkheid — voor jezelf én voor je opdrachtgevers.
Tip: Volg Knab op LinkedIn dan blijf je op de hoogte van belangrijke ontwikkelingen rondom dit onderwerp.
