Box 3 in 2026: de belangrijkste vragen over belasting terugvragen

Dat hangt af van je situatie.

Heb je in eerdere jaren box 3-belasting betaald? Dan is het slim om te kijken of je werkelijke rendement lager was dan het forfaitaire rendement waarmee de Belastingdienst rekende. Vooral jaren met lage spaarrente of slechte beleggingsresultaten kunnen interessant zijn.

In de praktijk springen vooral deze jaren eruit:

• 2022 is voor veel beleggers interessant, omdat beleggingen toen vaak minder goed presteerden.
• 2021 kan ook nog goed zijn om te controleren, vooral omdat je daar minder lang mee kan wachten.
• Voor 2023 en 2024 hangt het sterk af van je vermogen en je rendement.;

Heb je alleen spaargeld gehad? Dan is de kans op een grote teruggave vaak kleiner dan bij beleggingen, maar het kan nog steeds de moeite waard zijn om je situatie te checken.

Nee. De brief van de Belastingdienst kan wel handig zijn. Daarin staat namelijk vaak met welk forfaitair rendement de Belastingdienst heeft gerekend.

Je kunt je ondertussen alvast voorbereiden. Verzamel bijvoorbeeld jaaroverzichten van banken, beleggingsoverzichten, gegevens over schulden en informatie over vastgoed.

Zo heb je straks alles bij de hand als je wilt berekenen of het werkelijke rendement voor jou gunstiger uitpakt.

Voor belastingjaren tot en met 2024 gebruik je de Opgaaf werkelijk rendement (OWR), als je daarvoor in aanmerking komt. Voor 2017 tot en met 2020 gelden extra voorwaarden; zie vraag 10. Vanaf belastingjaar 2025 geef je je werkelijke rendement door in je aangifte inkomstenbelasting.

De Belastingdienst vergelijkt vervolgens je werkelijke rendement met het forfaitaire rendement. Je betaalt uiteindelijk belasting over de voor jou gunstigste uitkomst.

Bewaar je onderbouwing goed. Je hoeft meestal niet alles direct mee te sturen, maar je moet wel kunnen laten zien hoe je aan je berekening komt.

Veel mensen denken bij rendement vooral aan rente, dividend of huur. Maar bij box 3 is het breder dan dat.

Bij werkelijk rendement tellen bijvoorbeeld mee:

• rente op spaargeld;
• dividend op beleggingen;
• huurinkomsten;
• waardestijging of waardedaling van beleggingen;
• waardeverandering van vastgoed;
• rendement op crypto;
• betaalde rente op box 3-schulden.

Vooral die waardeverandering zorgt voor veel vragen. Want ook winst op papier telt mee. Bijvoorbeeld als je aandelen zijn gestegen terwijl je ze nog niet hebt verkocht.

Als je 3% rendement maakt terwijl de inflatie ook 3% is, voelt het alsof je er in koopkracht niets op vooruitgaat.

Fiscaal wordt daar anders naar gekeken. De Belastingdienst kijkt naar het nominale rendement: het bedrag dat je daadwerkelijk aan rente, dividend, huur of waardestijging hebt gehad. Inflatie wordt daarbij niet apart verrekend.

Dat voelt soms wrang, maar binnen de huidige regels kun je inflatie dus niet aftrekken van je werkelijke rendement.

Voor alerte spaarders is er niets te halen: hun rente is hoger dan het forfaitaire rendement. Maar wie zijn geld werkeloos op zijn betaalrekening heeft laten staan, doet er goed aan te controleren of er nog recht is op een belastingteruggave.

Check wel vooraf even of je box 3-belasting hebt betaald. In 2022 hebben spaarders bijvoorbeeld helemaal geen box 3-belasting betaald en valt er dus ook niets terug te krijgen.

Vastgoed was veruit het onderwerp waar tijdens ons webinar de meeste vragen over kwamen.

Denk aan:

• een tweede woning;
• een verhuurde woning;
• een vakantiewoning;
• vastgoed in het buitenland;
• een woning die je voor kinderen aanhoudt.

De hoofdlijn: vastgoed dat niet je eigen woning in box 1 is, valt meestal in box 3.

Bij werkelijk rendement tellen huurinkomsten mee, maar ook waardeveranderingen van het vastgoed. Daardoor kan je werkelijke rendement bij vastgoed sneller hoger uitvallen dan veel mensen verwachten.

Vooral bij sterk gestegen WOZ-waardes kan dat een groot verschil maken.

Heb je vastgoed in het buitenland? Dan spelen vaak aanvullende regels rondom voorkoming van dubbele belasting. Daardoor is invullen van het OWR-formulier meestal verstandig.

Tot en met 2025 wordt eigen gebruik van een vakantiewoning in de huidige regeling niet apart belast als werkelijk rendement.

Vanaf 2026 telt eigen gebruik wel mee bij het bepalen van je werkelijke rendement. In het wetsvoorstel voor het nieuwe stelsel vanaf 2028 staat hiervoor een andere berekening:

• 2026 en 2027: de economische huurwaarde van alle dagen dat je niet verhuurt; er is een uitzondering voor de periode waarin de woning niet ter beschikking staat omdat deze onbruikbaar is door een verbouwing of een calamiteit zoals een brand.
• Voorgesteld vanaf 2028: een bijtelling voor eigen gebruik. De precieze regeling is nog niet definitief.

Meer informatie vind je in ‘7 vragen over… de vakantiewoning’ op fiscalert.nl.

Omdat de regels voor vastgoed nog volop in beweging zijn, is dit een onderwerp om goed te blijven volgen.

Lees eerst de reden van de afwijzing. Gaat het om het ontbreken van tijdig bezwaar over 2020, dan is ook de uitkomst van Massaal Bezwaar Plus van belang; zie vraag 10.

Heb je een afwijzing ontvangen? Lees dan goed waarom.

Denk je dat je situatie verkeerd is beoordeeld? Maak dan bezwaar binnen zes weken na dagtekening van de brief.

De Hoge Raad besliste op 25 juni 2026 dat niet- of te late bezwaarmakers over 2017 tot en met 2020 geen recht hebben op rechtsherstel. De Belastingdienst nam dit op 17 juli over. Je mag voor die jaren dan geen OWR invullen. Lees de toelichting van de Belastingdienst.

Voor 2021 tot en met 2024 mag je bij box 3-inkomen wel je werkelijke rendement doorgeven, ook zonder eerder bezwaar.

Dan is het vaak niet zinvol om je werkelijke rendement door te geven.

Dat klinkt logisch, maar veel mensen onderschatten hoeveel rendement er meetelt. Vooral bij vastgoed of beleggingen kunnen waardestijgingen ervoor zorgen dat je werkelijke rendement hoger uitvalt dan verwacht.

Voor buitenlands vastgoed kan een uitzondering gelden. Door de regeling ter voorkoming van dubbele belasting kan het alsnog voordelig zijn om je werkelijke rendement door te geven.

Bij de huidige tegenbewijsregeling wordt je werkelijke rendement berekend over je totale box 3-vermogen, zonder aftrek van het heffingsvrije vermogen. De Belastingdienst vergelijkt dit met de forfaitaire berekening, waarin die vrijstelling wél meetelt, en gebruikt de voordeligste uitkomst. Het voorgestelde heffingsvrije resultaat voor het nieuwe stelsel is een andere vrijstelling en geldt nu nog niet.

Het kabinet heeft op 29 september 2026 een Kamerbrief over de belasting op vermogen gestuurd. Daarin staan deze voorstellen:

• In 2027 daalt het heffingsvrije vermogen naar € 30.846 per persoon. Het fictieve rendement voor overige bezittingen, zoals beleggingen en een tweede woning, gaat met 1,5 procentpunt omhoog. Die verhoging geldt niet voor spaargeld. Het uiteindelijke rendementspercentage voor 2027 staat niet in de brief.
• Vanaf 2028 geldt in het voorgestelde nieuwe stelsel een heffingsvrij resultaat van € 1.000 per persoon per jaar, in plaats van de eerder voorgestelde € 1.800. Dit gaat over rendement, zoals rente, niet over de waarde van je vermogen.
• Vanaf 2028 wil het kabinet de vermogenswinstbelasting uitbreiden naar alle financiële instrumenten, waaronder aandelen, obligaties en opties. De waardestijging telt dan in beginsel pas mee bij realisatie, bijvoorbeeld bij verkoop. Voor vastgoed stond dit al in het wetsvoorstel. In 2030 moeten ook de overige bezittingen onder een vermogenswinstbelasting vallen.

Uitstel van belasting over waardestijging betekent niet dat ontvangen rente of dividend automatisch onbelast blijven. De plannen moeten bovendien nog in wetgeving worden uitgewerkt. Het kabinet wil de aanpassingen vóór 31 december 2026 door de Eerste Kamer laten aannemen om invoering in 2028 mogelijk te houden.

Voor je huidige aangifte en het terugvragen van belasting blijven de bestaande regels gelden. Bij de tegenbewijsregeling telt ook waardeverandering mee als je nog niet hebt verkocht.

Meer uitleg vind je in ons overzicht van de belastingplannen voor spaargeld en de bv.

Box 3 is nog volop in beweging. De Kamerbrief van 29 september 2026 bevat nieuwe voorstellen, maar de wetgeving is nog niet afgerond.

Er bestaan nog veel onzekerheden over hoe de regels er na 2027 precies uit gaan zien. Daarom is het voor de meeste mensen te vroeg om nu al een bv of spaar-bv op te richten puur vanwege box 3.

Onder de huidige tegenbewijsregeling kijkt de Belastingdienst welke berekening voor jou gunstiger uitpakt: het forfaitaire rendement of het werkelijke rendement. Het kabinet wil het nieuwe stelsel vanaf 2028 invoeren, maar die datum staat nog niet definitief vast.

Grote fiscale keuzes kun je daarom meestal beter pas maken zodra er meer duidelijkheid is over de definitieve regels.

Pas op. De Belastingdienst kent regels tegen peildatumarbitrage. Daardoor hebben constructies rondom 1 januari niet altijd het effect waarop mensen hopen.

Een logische uitgave doen die je toch al van plan was is iets anders dan vermogen verplaatsen puur om belasting te besparen.

Begin met overzicht.

Verzamel per jaar:

• bank- en spaaroverzichten;
• beleggingsoverzichten;
• crypto-overzichten;
• gegevens over vastgoed;
• box 3-schulden;
• ontvangen rente, dividend en huur;
• betaalde rente op schulden.

Zo heb je straks alle informatie bij elkaar als je wilt berekenen of het werkelijke rendement voor jou gunstiger uitpakt.

Neem geen grote fiscale beslissingen op basis van losse tips op social media of discussies op internet.

Denk aan:

• ineens een bv oprichten;
• vastgoed overdragen;
• emigreren om belasting te besparen;
• schulden kunstmatig verhogen;
• vermogen rond de peildatum verschuiven.

Soms kan zo'n keuze goed uitpakken. Maar vaak spelen er veel meer fiscale gevolgen mee dan alleen box 3.

• Kamerbrief van 29 september 2026: aanpassing van de belasting op vermogen
• Eerste Kamer: wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3

Bijgewerkt na de Kamerbrief van 29 september 2026. Het kabinet moet de aanpassingen nog in wetgeving uitwerken. De voorgestelde bedragen en ingangsdata zijn nog niet definitief.