Box 3 in 2026: de belangrijkste vragen over belasting terugvragen

Eerst even kort: waar gaat box 3 ook alweer over?

In box 3 betaal je belasting over vermogen dat niet in box 1 of box 2 valt. Denk aan spaargeld, beleggingen, crypto, een tweede woning of een vakantiewoning.

Jarenlang rekende de Belastingdienst met een forfaitair rendement. Dat is een rendement waar de Belastingdienst mee rekende, ongeacht wat je daadwerkelijk verdiende met je vermogen. Alleen pakte dat in de praktijk niet altijd eerlijk uit. Sommige mensen betaalden belasting over een rendement dat ze helemaal niet hadden behaald.

Daarom kun je in bepaalde gevallen je werkelijke rendement doorgeven. Is dat lager dan het rendement waarmee de Belastingdienst rekent? Dan kan dat belasting schelen.

1. Moet ik nu iets doen voor mijn box 3?

Dat hangt af van je situatie.

Heb je in eerdere jaren box 3-belasting betaald? Dan is het slim om te kijken of je werkelijke rendement lager was dan het forfaitaire rendement waarmee de Belastingdienst rekende. Vooral jaren met lage spaarrente of slechte beleggingsresultaten kunnen interessant zijn.

In de praktijk springen vooral deze jaren eruit:

• 2022 is voor veel beleggers interessant, omdat beleggingen toen vaak minder goed presteerden.
• 2021 kan ook nog goed zijn om te controleren, vooral omdat je daar minder lang mee kan wachten.
• Voor 2023 en 2024 hangt het sterk af van je vermogen en je rendement.;

Heb je alleen spaargeld gehad? Dan is de kans op een grote teruggave vaak kleiner dan bij beleggingen, maar het kan nog steeds de moeite waard zijn om je situatie te checken.

2. Moet ik wachten op een brief van de Belastingdienst?

Nee. De brief van de Belastingdienst kan wel handig zijn. Daarin staat namelijk vaak met welk forfaitair rendement de Belastingdienst heeft gerekend.

Je kunt je ondertussen alvast voorbereiden. Verzamel bijvoorbeeld jaaroverzichten van banken, beleggingsoverzichten, gegevens over schulden en informatie over vastgoed.

Zo heb je straks alles bij de hand als je wilt berekenen of het werkelijke rendement voor jou gunstiger uitpakt.

3. Hoe geef je je werkelijke rendement door?

Voor de jaren 2020 tot en met 2024 gebruik je meestal het formulier Opgaaf Werkelijk Rendement (OWR) in Mijn Belastingdienst. Vanaf belastingjaar 2025 geef je je werkelijke rendement door via je aangifte inkomstenbelasting.

De Belastingdienst vergelijkt vervolgens je werkelijke rendement met het forfaitaire rendement. Je betaalt uiteindelijk belasting over de voor jou gunstigste uitkomst.

Bewaar je onderbouwing goed. Je hoeft meestal niet alles direct mee te sturen, maar je moet wel kunnen laten zien hoe je aan je berekening komt.

4. Wat telt mee als werkelijk rendement?

Veel mensen denken bij rendement vooral aan rente, dividend of huur. Maar bij box 3 is het breder dan dat.

Bij werkelijk rendement tellen bijvoorbeeld mee:

• rente op spaargeld;
• dividend op beleggingen;
• huurinkomsten;
• waardestijging of waardedaling van beleggingen;
• waardeverandering van vastgoed;
• rendement op crypto;
• betaalde rente op box 3-schulden.

Vooral die waardeverandering zorgt voor veel vragen. Want ook winst op papier telt mee. Bijvoorbeeld als je aandelen zijn gestegen terwijl je ze nog niet hebt verkocht.

5. Waarom telt inflatie niet mee?

Deze vraag kwam opvallend vaak terug.

Want als je 3% rendement maakt terwijl de inflatie ook 3% is, voelt het alsof je er in koopkracht niets op vooruitgaat.

Fiscaal wordt daar anders naar gekeken. De Belastingdienst kijkt naar het nominale rendement: het bedrag dat je daadwerkelijk aan rente, dividend, huur of waardestijging hebt gehad. Inflatie wordt daarbij niet apart verrekend.

Dat voelt soms wrang, maar binnen de huidige regels kun je inflatie dus niet aftrekken van je werkelijke rendement.

6. Ik heb alleen spaargeld in box 3. Moet ik dan iets doen?

Voor alerte spaarders is er niets te halen: hun rente is hoger dan het forfaitaire rendement. Maar wie zijn geld werkeloos op zijn betaalrekening heeft laten staan, doet er goed aan te controleren of er nog recht is op een belastingteruggave.

Check wel vooraf even of je box 3-belasting hebt betaald. In 2022 hebben spaarders bijvoorbeeld helemaal geen box 3-belasting betaald en valt er dus ook niets terug te krijgen.

7. Tweede woning of vakantiewoning in box 3: hoe werkt dat?

Vastgoed was veruit het onderwerp waar de meeste vragen over kwamen.

Denk aan:

• een tweede woning;
• een verhuurde woning;
• een vakantiewoning;
• vastgoed in het buitenland;
• een woning die je voor kinderen aanhoudt.

De hoofdlijn: vastgoed dat niet je eigen woning in box 1 is, valt meestal in box 3.

Bij werkelijk rendement tellen huurinkomsten mee, maar ook waardeveranderingen van het vastgoed. Daardoor kan je werkelijke rendement bij vastgoed sneller hoger uitvallen dan veel mensen verwachten.

Vooral bij sterk gestegen WOZ-waardes kan dat een groot verschil maken.

Heb je vastgoed in het buitenland? Dan spelen vaak aanvullende regels rondom voorkoming van dubbele belasting. Daardoor is invullen van het OWR-formulier meestal verstandig.

8. Telt eigen gebruik van een vakantiewoning ook mee en zo ja hoe?

Tot en met 2025 wordt eigen gebruik van een vakantiewoning in de huidige regeling niet apart belast als werkelijk rendement.

Vanaf 2026 wel als je je werkelijke rendement wordt belast. En onder het nieuwe stelsel dat vanaf 2028 geldt ook, maar op een andere manier:

• 2026 en 2027: de economische huurwaarde van alle dagen dat je niet verhuurt; er is een uitzondering voor de periode waarin de woning niet ter beschikking staat omdat deze onbruikbaar is door een verbouwing of een calamiteit zoals een brand.
• 2028: 3,35% van de (WOZ-)waarde.

Meer informatie vind je in ‘7 vragen over… de vakantiewoning’ op fiscalert.nl.

Omdat de regels voor vastgoed nog volop in beweging zijn, is dit een onderwerp om goed te blijven volgen.

9. Wat als mijn OWR over 2020 is afgewezen?

Een afwijzing kan terecht zijn, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn.

Heb je een afwijzing ontvangen? Lees dan goed waarom.

Denk je dat je situatie verkeerd is beoordeeld? Maak dan bezwaar binnen zes weken na dagtekening van de brief.

10. Wat als ik geen bezwaar heb gemaakt over 2017 tot en met 2020?

Dan zijn de mogelijkheden beperkter.

Voor mensen die niet op tijd bezwaar maakten, loopt nog de zogenoemde massaal bezwaar plus-procedure. Daar hoef je niets extra's voor te doen.

De kans op compensatie lijkt op dit moment beperkt, maar de definitieve uitkomst hangt af van verdere juridische procedures.

Voor veel mensen ligt de meeste praktische actie daarom bij de jaren vanaf 2021.

11. Wat als werkelijk rendement hoger is dan het forfaitaire rendement?

Dan is het vaak niet zinvol om je werkelijke rendement door te geven.

Dat klinkt logisch, maar veel mensen onderschatten hoeveel rendement er meetelt. Vooral bij vastgoed of beleggingen kunnen waardestijgingen ervoor zorgen dat je werkelijke rendement hoger uitvalt dan verwacht.

Voor buitenlands vastgoed kan een uitzondering gelden. Door de regeling ter voorkoming van dubbele belasting kan het alsnog voordelig zijn om je werkelijke rendement door te geven.

12. Vervalt de box 3-vrijstelling als je werkelijk rendement doorgeeft?

Ja. Als je in de jaren tot en met 2027 kiest voor belastingheffing op basis van het werkelijke rendement, heb je geen recht op de gebruikelijke box 3-vrijstelling.

13. Wat verandert er vanaf 2028 in box 3?

Het kabinet wil vanaf 2028 overstappen naar een nieuw box 3-stelsel waarin werkelijk rendement de hoofdregel wordt. De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel aangenomen, maar de Eerste Kamer moet nog instemmen.

In de huidige plannen:

• betaal je belasting over werkelijk rendement;
• worden kosten aftrekbaar;
• worden verliezen verrekenbaar;
• komt er een heffingsvrij resultaat;
• blijft het tarief naar verwachting 36%.

Voor veel vermogen komt een vermogensaanwasbelasting. Voor vastgoed en bepaalde start-upbeleggingen wordt juist meer gekeken naar vermogenswinstbelasting.

Let op: de wet is nog niet definitief.

14. Is een bv of spaar-bv slim om box 3-belasting te verlagen?

Box 3 is nog volop in beweging.

Er bestaan nog veel onzekerheden over hoe de regels er na 2027 precies uit gaan zien. Daarom is het voor de meeste mensen te vroeg om nu al een bv of spaar-bv op te richten puur vanwege box 3.

Bovendien kun je tot en met 2027 nog gebruikmaken van de regeling waarbij wordt gekeken welke methode voor jou gunstiger uitpakt: het forfaitaire rendement of het werkelijke rendement.

Grote fiscale keuzes kun je daarom meestal beter pas maken zodra er meer duidelijkheid is over de definitieve regels.

15. Kan ik box 3-belasting verlagen door rond de peildatum te schuiven met vermogen?

Pas op. De Belastingdienst kent regels tegen peildatumarbitrage. Daardoor hebben constructies rondom 1 januari niet altijd het effect waarop mensen hopen.

Een logische uitgave doen die je toch al van plan was is iets anders dan vermogen verplaatsen puur om belasting te besparen.

16. Wat kun je nu alvast doen?

Begin met overzicht.

Verzamel per jaar:

• bank- en spaaroverzichten;
• beleggingsoverzichten;
• crypto-overzichten;
• gegevens over vastgoed;
• box 3-schulden;
• ontvangen rente, dividend en huur;
• betaalde rente op schulden.

Zo heb je straks alle informatie bij elkaar als je wilt berekenen of het werkelijke rendement voor jou gunstiger uitpakt.

17. Wat kun je beter niet doen?

Neem geen grote fiscale beslissingen op basis van losse tips op social media of discussies op internet.

Denk aan:

• ineens een bv oprichten;
• vastgoed overdragen;
• emigreren om belasting te besparen;
• schulden kunstmatig verhogen;
• vermogen rond de peildatum verschuiven.

Soms kan zo'n keuze goed uitpakken. Maar vaak spelen er veel meer fiscale gevolgen mee dan alleen box 3.

Eerst overzicht, dan pas actie

Box 3 is ingewikkeld geworden. En voorlopig lijkt dat nog wel even zo te blijven.

Toch hoef je niet alles tegelijk te doen. Begin met de jaren die voor jou relevant zijn. Verzamel eerst de gegevens van de jaren die voor jou relevant zijn. Grote fiscale keuzes kun je meestal beter pas maken als duidelijk is wat de gevolgen zijn voor jouw situatie.

Wil je de volledige uitleg nog eens rustig bekijken? Dan kun je ons webinar ‘Box 3-update: alles wat je nu moet weten’ terugkijken.

Verder verdiepen?

Dit webinar organiseerde Knab samen met FiscAlert. FiscAlert helpt consumenten al jaren om slimmer met geld en belastingen om te gaan, met praktische uitleg, rekentools en onafhankelijke analyses.

Speciaal voor kijkers via Knab kun je tijdelijk met korting lid worden van FiscAlert Digitaal. De kortingscode ontvang je na het kijken van het webinar in je mail.