FOR afgeschaft: zo bouw je als zzp'er nu pensioen op

De fiscale oudedagsreserve, beter bekend als de FOR, is sinds 2023 afgeschaft. Je kunt als ondernemer dus geen nieuwe FOR meer opbouwen. Heb je al een FOR op je balans staan? Dan verdwijnt die niet automatisch en blijft ook de uitgestelde belastingclaim bestaan.

Voor nieuwe pensioenopbouw kun je onder voorwaarden gebruikmaken van je jaar- en reserveringsruimte. Je stort het geld dan daadwerkelijk op een geblokkeerde rekening voor pensioensparen of pensioenbeleggen.

In dit artikel lees je wat er met een bestaande FOR gebeurt en hoe je als zzp’er nu pensioen opbouwt.

Wat was de fiscale oudedagsreserve?

De FOR was een fiscale regeling voor ondernemers voor de inkomstenbelasting. Je mocht een deel van je winst toevoegen aan een reserve op de balans van je onderneming.

Over dat bedrag betaalde je op dat moment nog geen inkomstenbelasting. De belastingheffing werd uitgesteld totdat de reserve later afnam of werd opgeheven.

De FOR was alleen een boekhoudkundige reserve. Je hoefde het bedrag niet werkelijk op een aparte pensioenrekening te storten. Daardoor kon het geld gewoon in de onderneming zitten of inmiddels zijn uitgegeven.

Wat betekent de afschaffing van de FOR?

Sinds 1 januari 2023 kun je geen nieuw bedrag meer aan de FOR toevoegen. Ook wanneer je in 2026 winst maakt en aan het urencriterium voldoet, ontstaat dus geen nieuwe FOR-aftrek.

Een reserve die je tot en met 2022 hebt opgebouwd:

• mag onder voorwaarden op de balans blijven staan;
• kan niet verder worden verhoogd;
• blijft een fiscale claim bevatten;
• kan later afnemen of geheel worden opgeheven.

De afschaffing betekent dus niet dat een bestaande FOR automatisch wordt belast of van je balans verdwijnt.

Wat kun je doen met een bestaande FOR?

Heb je nog een oudedagsreserve op je balans? Dan zijn grofweg drie situaties mogelijk.

1. De FOR blijft voorlopig op de balans staan

Zolang je onderneming doorgaat en geen verplichte afname plaatsvindt, kan de bestaande reserve blijven staan. Je hoeft het bedrag niet meteen om te zetten of er direct over af te rekenen.

Controleer wel of je ondernemingsvermogen voldoende blijft. De FOR kan verplicht afnemen als deze hoger is dan je ondernemingsvermogen en je bijvoorbeeld stopt, de AOW-leeftijd hebt bereikt of twee jaar achter elkaar niet aan het urencriterium voldoet.

2. Je zet de FOR om in een lijfrente

Je kunt een deel of de volledige FOR gebruiken voor een lijfrenteverzekering, lijfrentespaarrekening of lijfrentebeleggingsrekening.

Het omgezette bedrag wordt bij je ondernemingswinst opgeteld. Daartegenover kan een even grote lijfrenteaftrek staan als je aan de voorwaarden voldoet. De belastingheffing verschuift dan naar de latere lijfrente-uitkeringen.

3. Je rekent af als je stopt

Stop je geheel of gedeeltelijk met je onderneming? Dan wordt de FOR in beginsel opgeheven en bij je winst opgeteld. Hierdoor kan je belastbare inkomen in het stakingsjaar sterk stijgen.

Je kunt de reserve mogelijk omzetten in een lijfrente. Bij staking kan daarnaast extra lijfrentepremieaftrek voor stakingswinst gelden. De voorwaarden en maximumbedragen hangen af van je leeftijd en persoonlijke situatie.

Laat dit vóór het beëindigen van je onderneming doorrekenen. De fiscale keuzes rond een bestaande FOR zijn achteraf niet altijd eenvoudig te herstellen.

Hoe bouw je na de FOR pensioen op als zzp’er?

Voor nieuwe fiscaal voordelige pensioenopbouw gebruik je meestal een lijfrenteproduct. Je stort dan daadwerkelijk geld op een geblokkeerde rekening.

De twee meest gebruikte vormen zijn:

• Pensioensparen: je ontvangt rente en loopt geen risico door dalende beurskoersen.
• Pensioenbeleggen: je hebt kans op een hoger rendement, maar de waarde kan ook dalen.

Je kunt beide vormen ook combineren. Bekijk de verschillen in pensioenbeleggen of pensioensparen: wat past bij jou?

Wil je ook vrij bij je geld kunnen? Dan kun je daarnaast gewoon sparen of beleggen. Die inleg is niet aftrekbaar als lijfrente en het vermogen kan meetellen in box 3, maar je houdt wel meer flexibiliteit.

Een breder overzicht vind je in pensioen opbouwen als zzp’er: vier opties.

FOR en een pensioenrekening: wat is het verschil?

Hoeveel mag je met belastingvoordeel inleggen?

Je maximale aftrek wordt bepaald door je jaarruimte en eventuele reserveringsruimte. Je hebt alleen fiscale ruimte als je volgens de regels een pensioentekort hebt.

Voor je jaarruimte in 2026 gebruik je je financiële gegevens uit 2025. Niet-benutte jaarruimte uit 2016 tot en met 2025 kan mogelijk onderdeel zijn van je reserveringsruimte.

Het fiscale opbouwpercentage bedraagt 30% van de relevante pensioengrondslag. Dat betekent niet dat iedere zzp’er automatisch 30% van de volledige winst mag aftrekken. In de berekening worden onder meer de franchise, wettelijke maxima en eventuele andere pensioenopbouw verwerkt.

Bereken daarom eerst hoeveel jaar- en reserveringsruimte je hebt en stort niet op basis van een grove schatting.

Na de afschaffing van de FOR: je stappenplan

1. Controleer je balans.
   Bekijk samen met je boekhouder hoeveel FOR er nog staat en of het bijbehorende geld beschikbaar is.
2. Bepaal wat er met de oude FOR gebeurt.
   Laat deze staan, zet een deel om in lijfrente of bereid de fiscale afrekening bij staking voor.
3. Bekijk wat je al hebt opgebouwd.
   Neem AOW, eerder werkgeverspensioen, spaargeld en beleggingen mee.
4. Bereken je jaar- en reserveringsruimte.
   Zo weet je hoeveel je mogelijk fiscaal voordelig kunt inleggen.
5. Kies tussen sparen en beleggen.
   Let op looptijd, risico, kosten en hoeveel zekerheid je nodig hebt.
6. Houd daarnaast een vrije buffer aan.
   Zet niet al je beschikbare geld vast op een pensioenrekening.
7. Herhaal de berekening ieder jaar.
   Je winst, pensioenopbouw en fiscale ruimte kunnen veranderen.

De FOR is verdwenen, het belastingvoordeel niet

De FOR bood veel flexibiliteit, maar zorgde niet automatisch voor een echte pensioenpot. Met een huidige pensioenrekening wordt het geld daadwerkelijk voor later vastgezet.

Heb je nog een oude FOR? Behandel die dan afzonderlijk van je nieuwe pensioenopbouw. Breng eerst de fiscale claim in kaart en bereken daarna hoeveel je via je jaar- en reserveringsruimte kunt inleggen.

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen persoonlijk fiscaal, financieel of pensioenadvies. De verwerking van een bestaande FOR hangt af van je ondernemingsvermogen, aangifte en persoonlijke situatie. Laat een omzetting of staking daarom vooraf beoordelen.