Onderzoek: 72% van de zzp'ers wil geen verplicht pensioen

Bijna driekwart van de zzp’ers wil niet dat de overheid hen verplicht pensioen op te bouwen. Tegelijk zei 48% nog niets voor het eigen pensioen te hebben geregeld.

Dat blijkt uit Knab-onderzoek onder 2.500 zzp’ers, waarvan de resultaten in 2024 zijn gepubliceerd. Vooral starters en ondernemers in sectoren met gemiddeld lagere inkomens hadden nog weinig voor later opgebouwd.

In dit artikel lees je de belangrijkste onderzoeksresultaten, hoe je ze moet interpreteren en wat in 2026 de stand van zaken is rond een mogelijk verplicht pensioen voor zelfstandigen.

Over het onderzoek

Knab ondervroeg 2.500 zzp’ers over hun pensioenopbouw en hun mening over een mogelijke verplichting. De resultaten zijn in 2024 gepubliceerd.

De deelnemers beantwoordden onder meer vragen over:

• of zij zelf pensioen of vermogen voor later opbouwden;
• welke oplossingen zij daarvoor gebruikten;
• waarom zij nog niets hadden geregeld;
• of zij voorstander waren van verplicht pensioen;
• hoe zij hun eigen positie als ondernemer beoordeelden.

48% van de zzp’ers bouwde naar eigen zeggen geen pensioen op

Bijna de helft van de ondervraagde ondernemers gaf aan nog geen pensioen op te bouwen. De verschillen naar ondernemerservaring waren duidelijk:

• starters: 59% had nog niets geregeld;
• langer dan vijf jaar zzp’er: 43% had nog niets geregeld.

Onder de ondernemers die wel iets voor later opbouwden, werden verschillende oplossingen genoemd:

• lijfrente: 29%;
• fiscale oudedagsreserve: 26%;
• een geblokkeerde spaarrekening: 20%;
• vastgoed: 18%;
• uitsluitend een vrij opneembare spaarrekening: 17%.

Deelnemers konden meerdere oplossingen noemen. De fiscale oudedagsreserve is inmiddels afgeschaft voor nieuwe toevoegingen. Een bestaande FOR kan nog wel op de balans staan en moet later fiscaal worden afgewikkeld.

Vrij sparen kan wel onderdeel zijn van je pensioenplan

Een gewone spaarrekening is fiscaal geen pensioenproduct, maar spaargeld kan wel degelijk bedoeld zijn voor later. Het belangrijkste verschil is dat het geld vrij beschikbaar blijft.

Dat geeft flexibiliteit, maar maakt het ook mogelijk om het vermogen tussentijds voor andere doelen te gebruiken. Bovendien krijg je geen lijfrenteaftrek en kan het spaargeld meetellen in box 3.

Veel ondernemers combineren daarom een vrij beschikbare buffer met pensioensparen, pensioenbeleggen of ander vermogen voor later.

Waarom hadden zzp’ers nog niets geregeld?

Starters noemden vooral deze redenen:

• nog onvoldoende inkomsten;
• gedeeltelijk in loondienst werken;
• nog niet aan pensioen zijn toegekomen.

Ondernemers die al langer actief waren, gaven relatief vaak aan dat zij te weinig geld overhielden. Ook wantrouwen richting pensioenaanbieders en het idee dat beginnen op latere leeftijd geen zin meer had, werden genoemd.

Dat iemand aangaf geen pensioen op te bouwen, betekent overigens niet altijd dat er helemaal geen vermogen voor later was. Sommige deelnemers losten extra af op hun hypotheek of bouwden op een andere manier vermogen op, maar rekenden dat zelf niet tot pensioen.

Grote verschillen tussen sectoren

Het aandeel ondernemers dat nog niets had geregeld, liep sterk uiteen:

Het onderzoek stelde niet vast waardoor deze verschillen precies ontstonden. Inkomen ligt als verklaring voor de hand, maar ook leeftijd, ondernemersduur, eerder opgebouwd werkgeverspensioen en kennis kunnen een rol spelen.

72% wilde geen verplicht pensioen voor zzp’ers

Ondanks het grote aandeel zonder pensioenvoorziening zag 72% van de respondenten niets in een algemene pensioenplicht.

Veelgenoemde bezwaren waren:

• zelf willen bepalen hoe vermogen voor later wordt opgebouwd;
• de vrees dat één regeling niet bij iedere ondernemer past;
• het verlies van financiële flexibiliteit;
• zorg dat de verplichte premie bij een laag of wisselend inkomen niet betaalbaar is.

De overige 28% stond wel open voor een verplichting. Zij verwachtten vooral dat veel ondernemers anders pensioenopbouw zouden blijven uitstellen.

De steun was iets groter onder zzp’ers die zelf nog geen pensioen opbouwden:

• geen pensioenopbouw: 32% voorstander;
• wel pensioenopbouw: 24% voorstander.

Ondernemers die liever werknemer waren, stonden positiever tegenover verplichting

Van de ondervraagde Knab-klanten beschouwde 7% zichzelf als een ‘gedwongen zzp’er’: iemand die liever in loondienst zou werken. Binnen deze groep steunde 44% een verplichte pensioenvoorziening.

Deze groep kan in het onderzoek zijn ondervertegenwoordigd, omdat zelfstandigen die hun ondernemerschap niet als volwaardig bedrijf zien mogelijk minder vaak een zakelijke bankrekening gebruiken.

Is pensioen voor zzp’ers in 2026 verplicht?

Er geldt in juli 2026 geen algemene wettelijke pensioenplicht voor alle zzp’ers. De meeste zelfstandigen bepalen zelf of en hoe zij aanvullend pensioen opbouwen.

Er zijn wel uitzonderingen. Voor bepaalde beroepsgroepen en bedrijfstakken geldt een verplichte pensioenregeling. Dat komt bijvoorbeeld voor bij enkele beroepen in de gezondheidszorg en bij zelfstandige schilders.

Daarnaast kun je mogelijk:

• de pensioenregeling van een voormalige werkgever vrijwillig voortzetten;
• je aansluiten bij een vrijwillige collectieve regeling;
• zelf pensioen opbouwen via een lijfrente;
• vrij sparen of beleggen voor later.

Bekijk de actuele mogelijkheden bij Rijksoverheid en lees wanneer je als zzp’er bij een pensioenfonds kunt aansluiten.

Verplichte AOV is geen verplicht pensioen

Het kabinet werkt wel aan een verplichte basisverzekering tegen arbeidsongeschiktheid voor een deel van de zelfstandigen. Die verzekering biedt inkomen wanneer je door ziekte of een ongeval niet kunt werken.

Een arbeidsongeschiktheidsverzekering bouwt geen pensioenvermogen op. Het gaat dus om een andere financiële voorziening. Het wetsvoorstel voor de basisverzekering moet bovendien nog parlementair worden behandeld.

Wat kun je van het onderzoek leren?

Het onderzoek laat een duidelijke spanning zien. Veel zzp’ers willen zelf verantwoordelijk blijven voor hun pensioen, maar een grote groep komt niet daadwerkelijk tot pensioenopbouw.

Daarom helpt het om pensioen niet als één grote, definitieve beslissing te behandelen:

1. Bekijk wat je al hebt.
   Controleer je AOW en pensioen uit eerdere banen.
2. Bepaal hoeveel je later nodig hebt.
   Vergelijk je verwachte inkomen met je toekomstige uitgaven.
3. Zorg eerst voor voldoende buffers.
   Zet geen geld vast dat je nodig kunt hebben voor belasting of rustige maanden.
4. Begin met een haalbaar bedrag.
   Een kleine structurele inleg kan beter vol te houden zijn dan een groot bedrag dat niet bij je inkomen past.
5. Bereken je fiscale ruimte.
   Controleer je jaar- en reserveringsruimte voordat je op een pensioenrekening stort.
6. Combineer vrijheid en pensioenopbouw.
   Houd bijvoorbeeld een vrije buffer aan naast een geblokkeerde pensioenpot.

Bekijk de mogelijkheden in pensioen opbouwen als zzp’er: 4 opties vergeleken.

Vrijheid werkt alleen als je ook daadwerkelijk kiest

De meeste ondervraagde zzp’ers wilden niet dat de overheid bepaalt hoe zij pensioen opbouwen. Die vrijheid heeft waarde, maar vraagt wel dat je zelf in actie komt.

Je hoeft daarbij niet direct alles vast te zetten of het maximale fiscale bedrag in te leggen. Begin met inzicht, houd voldoende geld beschikbaar en bouw je pensioenplan stap voor stap op.

Onderzoeksverantwoording: Knab ondervroeg 2.500 zzp’ers. De resultaten zijn gebaseerd op zelfrapportage en zijn in 2024 gepubliceerd. Ze vormen geen actuele meting van alle Nederlandse zzp’ers in 2026 en geen persoonlijk pensioenadvies. Beleggen brengt kosten en risico’s met zich mee. Je kunt een deel van je inleg verliezen.