Onderzoek: ondernemerschap pakt voor veel zzp'ers beter uit dan verwacht

Ondernemer worden begint vaak eerder dan de inschrijving bij de KvK. Eerst is er een idee, een opdrachtgever, een kans of een gevoel dat werk anders kan. Daarna volgen de vragen. Is er genoeg werk? Kan ik mijn inkomen dragen? Past dit bij mijn gezin, mijn plannen, mijn leven?

Juist daarom is het interessant hoe ondernemers later op die keuze terugkijken. Uit nieuw onderzoek van Knab onder ruim 2.000 huidige zzp’ers blijkt dat 83% positiever terugkijkt op het ondernemerschap dan ze vooraf had verwacht.

Dat positieve beeld krijgt extra betekenis door de nuance. Regels, onzeker inkomen en administratie schuren duidelijk. Toch wegen vrijheid, voldoening en werk dat beter past voor veel ondernemers zwaarder.

De stap is groot, de terugblik vaak positief

Wie start als zzp’er laat vaak vertrouwde zekerheden los: een vast salaris, een bekende werkomgeving en een werkgever die veel praktische zaken regelt. Daar komt ruimte voor terug om zelf keuzes te maken, met meer verantwoordelijkheid voor opdrachten, inkomen en administratie.

In de toelichtingen gaat het vaak over spanning rond inkomen, voldoende werk en het loslaten van een vertrouwde situatie. Soms omdat iemand na jaren in loondienst voor zichzelf begint. Soms omdat nog moet blijken of een idee, netwerk of eerste opdracht genoeg basis geeft.

Achteraf beschrijven veel ondernemers dat ze hun eigen manier van werken hebben gevonden. Vaak met hobbels, maar ook met meer ruimte om zelf keuzes te maken. Daardoor krijgt de spanning vooraf een andere lading: het was groot om te beginnen, maar voor veel ondernemers pakt die keuze beter uit dan ze vooraf hadden durven hopen.

Ruim de helft van de zzp’ers in het onderzoek vond de stap naar het zelfstandig ondernemerschap destijds best of heel spannend. Toch kijkt ook deze groep opvallend positief terug.

Opvallend is dat spanning vooraf en tevredenheid achteraf vaak naast elkaar bestaan. Veel ondernemers vonden het begin spannend, maar ervaren later dat ze een manier van werken hebben gevonden die beter bij hen past.

Waarom kiezen mensen voor zzp? Vooral om meer zelf te bepalen

De belangrijkste reden om te starten is niet financieel. 73% noemt meer autonomie en vrijheid als motivatie. Andere veelgenoemde redenen zijn meer voldoening uit werk (43%) en een betere balans tussen werk en privé (40%). Financiële motieven spelen ook een rol, maar minder vaak: 30% noemt meer verdienen als reden.

Opvallend is dat vooral de intrinsieke motivaties – zoals vrijheid en voldoening – sterk samenhangen met hoe mensen achteraf terugkijken. In die groepen ligt het aandeel dat positiever terugkijkt het hoogst.

Respondenten konden maximaal drie redenen kiezen. Daardoor tellen de percentages niet op tot 100%.

Bij ondernemers met thuiswonende kinderen speelt de combinatie met privé extra sterk mee. Van hen noemt 48% een betere balans tussen werk en privé als reden om zzp’er te worden, tegenover 33% van de ondernemers zonder thuiswonende kinderen.

Autonomie loopt als rode draad door het onderzoek: als reden om te beginnen, als grootste pluspunt achteraf en als verklaring waarom veel ondernemers positief terugkijken. Geld speelt ook mee, maar in de antwoorden klinkt vooral de behoefte om werk anders in te richten.

Wat levert ondernemerschap nu op? Vrijheid, plezier en regie

Gevraagd naar het grootste pluspunt noemt 34% vrijheid. Daarna volgen plezier, hoe goed het ondernemerschap bij iemand past, meer regie en de combinatie met het privéleven.

Dat het ondernemerschap goed voelt, blijkt ook uit twee andere uitkomsten: 89% vindt dat ondernemen goed past bij wie ze zijn. Van de zzp’ers die eerder in loondienst werkten, ervaart eveneens 89% meer vrijheid dan in loondienst.

Wat schuurt? Vooral regels, onzeker inkomen en administratie

De voordelen zijn duidelijk, maar het zzp-bestaan heeft ook kanten die minder makkelijk zijn. De grootste tegenvaller is regelgeving en beleid vanuit de overheid. 24% noemt dat als grootste tegenvaller. Daarna volgen onzekerheid van inkomsten en administratie. Tegelijk zegt 16% dat eigenlijk alles meevalt.

De tegenvallers halen het positieve beeld dus niet onderuit. Ze maken vooral duidelijk waar het ondernemerschap in de praktijk schuurt.

Per vakgebied verschuift de balans

Tot nu toe ging het over zzp’ers als groep. Per vakgebied krijgt het verhaal meer reliëf. Vrijheid komt bijna overal terug als grootste pluspunt, maar wat ondernemers lastig vinden verschilt duidelijk per sector. Daarom keken we per vakgebied naar het grootste pluspunt, de grootste tegenvaller en het gemiddelde rapportcijfer voor het ondernemerschap.

Vooral de rol van inkomen valt op. In sectoren waar onzeker inkomen het vaakst als grootste tegenvaller wordt genoemd, ligt het rapportcijfer relatief vaak wat lager. Nog steeds ruim voldoende, maar wel vaker in de onderste regionen van de tabel.

Op mobiel kun je de tabel horizontaal verschuiven.

In kunst & cultuur, persoonlijke dienstverlening en detail- en groothandel staat onzeker inkomen bovenaan als tegenvaller. In sectoren als overheid, ICT, zorg en bouw draait de grootste frustratie vaker om regelgeving en beleid. 

Hoe langer zelfstandig, hoe hoger de waardering

Gemiddeld geven zzp’ers het ondernemerschap een 8,2. Dat cijfer verschilt per sector, maar ook naar ervaring. Starters waarderen het ondernemerschap al met een 8,0. Daarna loopt het cijfer geleidelijk verder op.

Die oplopende waardering past bij het beeld uit de toelichtingen. Naarmate ondernemers langer zelfstandig zijn, leren ze beter omgaan met opdrachten, klanten, administratie, buffers en vrije tijd. Daardoor wordt het ondernemerschap voor veel mensen minder een sprong in het diepe en meer een manier van werken die bij hen past.

Advies aan twijfelaars: begin doordacht

Aan het einde van het onderzoek vroegen we ondernemers welke boodschap zij zouden meegeven aan iemand die twijfelt om ondernemer te worden. Veel antwoorden zijn positief en genuanceerd. Ondernemers adviseren vooral om goed na te denken, met anderen te praten, een buffer op te bouwen en klein te beginnen als dat beter voelt.

Veel ondernemers noemen ook dat de stap naar het ondernemerschap minder definitief voelt dan ze vooraf dachten. Een opdracht aannemen, samenwerken met andere zelfstandigen, combineren met loondienst of later toch iets anders kiezen: onderweg blijken er vaak meer mogelijkheden dan vooraf zichtbaar lijken.

Een goede keuze hoeft geen makkelijke keuze te zijn

Ondernemerschap krijgt voor iedereen een andere invulling. Uit de reacties komt vooral naar voren dat veel zzp’ers hun werk beter kunnen vormen rond wie ze zijn en wat ze belangrijk vinden.

Dat maakt het zzp-bestaan niet automatisch makkelijk. Er zijn regels, risico’s, administratie en periodes waarin opdrachten of inkomen onzeker zijn. Toch ontstaat uit dit onderzoek een duidelijk beeld. De rode draad: voor veel zzp' ers weegt het gevoel dat hun werk beter bij hun leven past, zwaarder dan de onzekerheid die er ook bij hoort.

Je las zojuist een artikel uit de Knab Bieb. Dé online verzamelplek met honderden praktische artikelen over hoe je je geldzaken als zzp'er slim kunt regelen.