Persoonlijke gegevens gelekt? Dit kunnen criminelen ermee

Krijg je bericht dat jouw persoonlijke gegevens bij een organisatie zijn gelekt? Dan heb je zelf niet per se iets verkeerd gedaan. Criminelen kunnen gegevens buitmaken door een bedrijf, softwareleverancier of ander systeem aan te vallen.

Hoe groot het risico is, hangt vooral af van wat er is gelekt. Met alleen je naam kunnen criminelen minder dan met een combinatie van je e-mailadres, wachtwoord, telefoonnummer, bankgegevens of een kopie van je identiteitsbewijs.

In dit artikel lees je hoe criminelen aan je gegevens komen, wat ze ermee kunnen doen en welke stappen je na een datalek neemt.

Hoe komen cybercriminelen aan je persoonlijke gegevens?

Een datalek betekent dat persoonsgegevens terechtkomen bij iemand die daar geen toegang toe hoort te hebben. Dat kan het gevolg zijn van een gerichte cyberaanval, maar ook van een menselijke of technische fout.

Veelvoorkomende oorzaken zijn:

• een organisatie wordt gehackt en klantgegevens worden gestolen;
• criminelen dringen binnen via een softwareleverancier of andere zakenpartner;
• een database of online opslagomgeving is verkeerd beveiligd;
• een medewerker verstuurt gegevens naar de verkeerde ontvanger;
• een laptop, telefoon of gegevensdrager raakt kwijt;
• eerder gestolen gegevens worden online doorverkocht of opnieuw gebruikt.

Je kunt dus voorzichtig met je gegevens omgaan en toch bij een datalek betrokken raken. Het voorkomen en melden van het lek is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de organisatie die je gegevens verwerkt.

Wat kunnen criminelen met gelekte gegevens?

Niet ieder datalek heeft dezelfde gevolgen. Vooral de combinatie van verschillende gegevens maakt misbruik makkelijker.

Persoonlijke informatie maakt phishing geloofwaardiger

Een bericht is niet betrouwbaar omdat je naam, adres, rekeningnummer of klantnummer erin staat. Criminelen kunnen zulke gegevens uit een datalek halen en gebruiken om zich voor te doen als je bank, telecomprovider, werkgever of een andere bekende organisatie.

Let extra op tijdsdruk. Een fraudeur wil vaak dat je direct klikt, belt, een QR-code scant, software installeert of geld overmaakt voordat je de situatie controleert.

Wat doe je als je bericht krijgt over een datalek?

1. Controleer welke gegevens zijn gelekt. Lees het bericht van de organisatie zorgvuldig. Het maakt veel verschil of alleen contactgegevens zijn betrokken of ook wachtwoorden, betaalgegevens of identiteitsdocumenten.

2. Wijzig gelekte wachtwoorden direct. Begin bij je e-mailaccount. Gebruik je hetzelfde wachtwoord ook ergens anders? Verander het daar eveneens en kies voortaan voor ieder belangrijk account een uniek wachtwoord.

3. Stel tweestapsverificatie in. Daarmee is naast je wachtwoord een tweede bevestiging nodig. Een gestolen wachtwoord geeft een crimineel dan niet automatisch toegang tot je account.

4. Controleer actieve sessies en accountgegevens. Kijk waar mogelijk welke apparaten zijn ingelogd en of je hersteladres, telefoonnummer of andere instellingen zijn veranderd. Meld onbekende apparaten af.

5. Wees voorbereid op gerichte fraude. Criminelen gebruiken gelekte gegevens soms pas weken of maanden later. Vertrouw daarom niet automatisch op een bericht waarin veel persoonlijke informatie klopt.

6. Controleer je bankrekening en creditcard. Zet meldingen voor betalingen aan en rapporteer onbekende transacties direct.

7. Vraag uitleg aan de getroffen organisatie. Is niet duidelijk wat er is gelekt of wat de organisatie doet? Neem dan via de officiële website contact op. Je kunt een vermoedelijk datalek ook bij de organisatie melden.

Wat als je gegevens daadwerkelijk worden misbruikt?

Ontdek je onbekende betalingen, contracten, accounts of schulden op jouw naam? Verzamel dan eerst bewijs. Bewaar e-mails, brieven, screenshots, bankafschriften en gegevens van de organisatie waar het misbruik plaatsvond.

Neem daarna de maatregelen die bij de situatie passen:

• meld onbekende betalingen en vermoedelijke fraude direct bij je bank;
• laat een betaalpas of creditcard blokkeren als de gegevens mogelijk zijn misbruikt;
• meld accountovername bij de betreffende dienst en wijzig je inloggegevens;
• meld identiteitsfraude bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude;
• doe aangifte bij de politie als er sprake is van fraude of ander strafbaar misbruik;
• meld een fraudepoging of vraag advies bij de Fraudehelpdesk.

Is een kopie van je paspoort, identiteitskaart of rijbewijs gelekt? Neem ook zonder zichtbaar financieel misbruik contact op met het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude voor advies over de juiste vervolgstappen.

Hoe beperk je de gevolgen van toekomstige datalekken?

Je kunt niet verhinderen dat iedere organisatie ooit wordt getroffen. Je kunt wel voorkomen dat één lek direct toegang geeft tot meerdere accounts.

• Gebruik voor ieder belangrijk account een uniek wachtwoord of een passkey.
• Bewaar wachtwoorden in een betrouwbare wachtwoordmanager.
• Stel tweestapsverificatie in, zeker voor e-mail, bankzaken en sociale media.
• Installeer beveiligingsupdates op je telefoon, computer en apps.
• Deel niet meer persoonsgegevens dan voor een dienst noodzakelijk is.
• Maak een veilige kopie van je identiteitsbewijs en scherm gegevens af die niet nodig zijn.
• Zet meldingen aan voor betalingen en belangrijke accountwijzigingen.

Meer praktische stappen vind je bij Veilig Internetten en de Autoriteit Persoonsgegevens.

Kijk eerst naar wat er precies is gelekt

Een datalek betekent niet automatisch dat criminelen toegang hebben tot je bankrekening of identiteit. Het betekent wel dat je tijdelijk extra alert moet zijn.

Controleer daarom welke gegevens zijn betrokken en pas je acties daarop aan. Bij gelekte inloggegevens verander je direct je wachtwoorden. Bij gelekte contactgegevens let je vooral op persoonlijke phishing. En bij misbruik van betaal- of identiteitsgegevens schakel je onmiddellijk de betreffende organisatie, je bank en zo nodig het CMI of de politie in.

Dit artikel geeft algemene informatie. Welke stappen nodig zijn, hangt af van de gelekte gegevens en van de manier waarop deze mogelijk zijn misbruikt.

Je las zojuist een artikel uit de Knab Bieb. Dé online verzamelplek met honderden praktische artikelen over hoe je je geldzaken slim kunt regelen.