Wat is de aandelenmarkt en hoe werkt de beurs?

De aandelenmarkt is de verzamelnaam voor alle plaatsen waar beleggers aandelen kopen en verkopen. Dat gebeurt tegenwoordig grotendeels digitaal. Achter iedere koersbeweging zitten koop- en verkooporders van particuliere beleggers, professionele partijen en beleggingsfondsen.

De aandelenmarkt is niet precies hetzelfde als één beurs. Euronext Amsterdam is bijvoorbeeld een handelsplaats, terwijl de wereldwijde aandelenmarkt bestaat uit veel verschillende beurzen en andere handelsplatformen.

In dit artikel lees je hoe de aandelenmarkt werkt, hoe een aandelenkoers ontstaat en wat er gebeurt wanneer je een aandeel koopt of verkoopt.

Wat is de aandelenmarkt?

De aandelenmarkt is het geheel van handelsplaatsen, systemen en deelnemers waarmee aandelen worden uitgegeven, gekocht en verkocht.

Een aandeel vertegenwoordigt een klein eigendomsbelang in een onderneming. Als aandeelhouder kun je mogelijk profiteren van:

• een stijging van de aandelenkoers;

• dividend dat het bedrijf uitkeert;

• stemrecht tijdens een aandeelhoudersvergadering.

Daar staat tegenover dat de koers kan dalen en een bedrijf minder waard kan worden of failliet kan gaan. Je kunt daardoor een deel of zelfs je volledige inleg verliezen.

Niet ieder bedrijf is op de aandelenmarkt te vinden. Veel ondernemingen zijn volledig in handen van een oprichter, familie, andere bedrijven of private investeerders. Alleen aandelen die verhandelbaar zijn gemaakt, kunnen door beleggers worden gekocht.

Meer over het eigendom, rendement en risico lees je in hoe beleggen in aandelen werkt.

Wat is het verschil tussen de aandelenmarkt en de beurs?

De termen aandelenmarkt en beurs worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet precies hetzelfde.

Euronext Amsterdam is bijvoorbeeld een effectenbeurs. Daar worden niet alleen aandelen verhandeld, maar ook obligaties, fondsen, ETF’s, opties en andere financiële instrumenten.

Andere bekende handelsplaatsen zijn onder meer Euronext Parijs, de New York Stock Exchange en Nasdaq. Bedrijven worden meestal op één hoofdbeurs genoteerd, maar aandelen kunnen via verschillende systemen en partijen worden verhandeld.

Hoe komen aandelen op de beurs?

Een bedrijf kan besluiten aandelen uit te geven om geld op te halen. Het kan dat geld bijvoorbeeld gebruiken voor uitbreiding, investeringen, overnames of het aflossen van schulden.

Wanneer een onderneming voor het eerst aandelen beschikbaar maakt voor een breed publiek, spreken we meestal van een beursgang of initial public offering: een IPO.

De primaire markt

Bij de eerste uitgifte kopen beleggers nieuwe of bestaande aandelen via de begeleidende banken en andere betrokken partijen. Het geld van nieuw uitgegeven aandelen komt bij de onderneming terecht.

Een beursgang betekent niet automatisch dat een bedrijf nieuw geld ontvangt. Bestaande aandeelhouders kunnen bij een beursgang ook een deel van hun eigen aandelen verkopen.

De secundaire markt

Na de beursgang worden aandelen doorgaans tussen beleggers onderling verhandeld. Dit noemen we de secundaire markt.

Koop jij een bestaand aandeel van een andere belegger? Dan gaat jouw aankoopbedrag in beginsel naar de verkopende belegger en niet naar het bedrijf zelf.

Hoe ontstaat een aandelenkoers?

De koers van een aandeel ontstaat uit vraag en aanbod. Kopers geven aan hoeveel zij voor een aandeel willen betalen. Verkopers geven aan voor welk bedrag zij hun aandeel willen verkopen.

De hoogste prijs die een koper op dat moment biedt, heet de biedprijs. De laagste prijs waarvoor een verkoper wil verkopen, heet de laatprijs.

Het verschil tussen beide prijzen noemen we de bied-laatspread.

Een eenvoudig voorbeeld

Stel dat de hoogste koper € 49,90 biedt en de goedkoopste verkoper € 50,00 vraagt.

De bied-laatspread is dan € 0,10. Zodra een koper bereid is € 50,00 te betalen of een verkoper akkoord gaat met € 49,90, kan een transactie plaatsvinden.

De laatst uitgevoerde transactie wordt vaak als actuele koers getoond. Dat betekent niet dat je zelf gegarandeerd tegen die prijs kunt kopen of verkopen. De beschikbare orders kunnen inmiddels zijn veranderd.

Koers en waarde zijn niet hetzelfde

De koers is de prijs die beleggers op dat moment overeenkomen. De werkelijke economische waarde van het bedrijf is niet objectief vast te stellen.

Beleggers maken verschillende inschattingen van onder meer toekomstige winst, risico, rente, concurrentie en groei. Daardoor kan de ene belegger een aandeel aantrekkelijk vinden terwijl een andere belegger juist verkoopt.

Wat gebeurt er wanneer je een aandeel koopt?

Wanneer je via een beleggingsrekening een aandeel koopt, handel je meestal niet rechtstreeks met de verkoper.

In grote lijnen gebeurt het volgende:

1. Je geeft een order door.
Je voert bijvoorbeeld het aantal aandelen en eventueel een maximale koopprijs in.

2. Je bank of broker ontvangt de order.
De broker bepaalt volgens de geldende regels en uitvoeringsafspraken naar welke handelsplaats of uitvoeringspartij de order wordt gestuurd.

3. De order wordt gekoppeld aan een tegenpartij.
Een handelssysteem zoekt een passende verkooporder. Ook een professionele handelaar of andere marktpartij kan de tegenpartij zijn.

4. De transactie wordt uitgevoerd.
Wanneer prijs en hoeveelheid aansluiten, worden de aandelen gekocht.

5. De transactie wordt administratief verwerkt.
Achter de schermen zorgen onder meer clearing- en bewaarpartijen voor de afwikkeling en registratie van het eigendom.

Dit proces verloopt vaak snel, maar niet volledig zonder tijdsverschil. In een snel bewegende of weinig verhandelde markt kan de uiteindelijke prijs afwijken van de koers die je vlak daarvoor op je scherm zag.

Wat is het verschil tussen een marktorder en limietorder?

Bij zelf beleggen kun je vaak verschillende ordertypes gebruiken. De precieze mogelijkheden en benamingen verschillen per aanbieder.

Marktorder

Met een marktorder geef je aan dat je zo snel mogelijk wilt kopen of verkopen tegen de op dat moment beschikbare prijzen.

Een marktorder biedt geen garantie op een specifieke uitvoeringsprijs. Is er weinig handel of verandert de markt snel? Dan kan de uiteindelijke prijs duidelijk afwijken van de laatst getoonde koers.

Limietorder

Met een limietorder leg je een prijsgrens vast.

Bij een kooporder bepaal je de maximale prijs die je wilt betalen. Bij een verkooporder bepaal je de minimale prijs die je wilt ontvangen.

Het voordeel is dat je niet tegen een ongunstigere prijs handelt dan je limiet. Het nadeel is dat de order mogelijk gedeeltelijk of helemaal niet wordt uitgevoerd.

Er bestaan daarnaast stoporders en andere uitgebreidere ordertypes. Begrijp eerst precies hoe een order werkt voordat je deze gebruikt.

Waarom stijgen en dalen aandelenkoersen?

De koers verandert wanneer kopers en verkopers hun verwachtingen of bereidheid om te handelen aanpassen.

Dat kan gebeuren door ontwikkelingen binnen het bedrijf, zoals:

• winst- en omzetcijfers;

• nieuwe producten of investeringen;

• veranderingen in het bestuur;

• schulden en financieringsproblemen;

• concurrentie;

• overnames of fusies;

• een verhoging of verlaging van het dividend.

Ook ontwikkelingen buiten het bedrijf beïnvloeden de koers:

• rente en inflatie;

• economische groei of recessievrees;

• wet- en regelgeving;

• oorlogen en geopolitieke spanningen;

• veranderingen in grondstof- en valutaprijzen;

• optimisme, angst en ander marktsentiment.

Een goed bedrijf is daardoor niet automatisch een goede belegging tegen iedere koers. Verwachten beleggers al uitzonderlijk veel groei? Dan kan zelfs een goed bedrijfsresultaat tegenvallen ten opzichte van de hoge verwachtingen.

Andersom kan een aandeel stijgen terwijl het bedrijf slechte resultaten meldt, bijvoorbeeld omdat beleggers een nog slechtere uitkomst hadden verwacht.

Wat is een beursindex?

Een beursindex volgt de koersontwikkeling van een geselecteerde groep aandelen. Zo krijg je in één getal een indruk van een bepaald deel van de aandelenmarkt.

Voorbeelden zijn:

• de AEX voor een selectie grote en veel verhandelde ondernemingen aan Euronext Amsterdam;

• de S&P 500 voor een brede selectie grote Amerikaanse ondernemingen;

• de Nasdaq-100 voor grote niet-financiële ondernemingen die op Nasdaq zijn genoteerd;

• wereldindices met ondernemingen uit meerdere landen en regio’s.

Een index is geen volledig beeld van ‘de beurs’. De samenstelling en weging bepalen welke ondernemingen de meeste invloed hebben.

In een index die bedrijven weegt op basis van beurswaarde, hebben grote ondernemingen bijvoorbeeld meer invloed dan kleinere ondernemingen.

Lees meer over beleggen in de AEX en over hoe indexbeleggen werkt.

Wie zijn actief op de aandelenmarkt?

De aandelenmarkt bestaat uit veel meer partijen dan particuliere beleggers.

Professionele partijen handelen soms met zeer snelle systemen en grote hoeveelheden geld. Dat betekent niet dat zij altijd weten hoe de markt zich ontwikkelt. Ook professionele beleggers kunnen verlies maken.

Welke risico’s horen bij de aandelenmarkt?

Aandelen bieden kans op koerswinst en dividend, maar kennen geen gegarandeerd rendement.

Belangrijke risico’s zijn:

Bedrijfsrisico.
De onderneming presteert slechter dan verwacht of gaat failliet.

Marktrisico.
Een groot deel van de aandelenmarkt daalt door economische, politieke of financiële ontwikkelingen.

Concentratierisico.
Je bent sterk afhankelijk van één bedrijf, sector, land of valuta.

Liquiditeitsrisico.
Er zijn weinig kopers, waardoor je alleen tegen een lagere prijs kunt verkopen.

Valutarisico.
Bij buitenlandse aandelen beïnvloeden wisselkoersen je resultaat in euro’s.

Gedragsrisico.
Je koopt uit enthousiasme na een sterke stijging of verkoopt uit angst na een forse daling.

Je kunt bepaalde risico’s beperken door voldoende spreiding, een lange horizon en een portefeuille die bij je financiële situatie past. Je kunt risico nooit volledig verwijderen.

Bekijk hiervoor onze acht tips om beleggingsrisico’s te beperken.

Moet je de aandelenmarkt dagelijks volgen?

Dat hangt af van de manier waarop je belegt. Een actieve handelaar volgt koersen en bedrijfsnieuws meestal veel intensiever dan iemand die maandelijks in een breed fonds belegt.

Voor een langetermijnbelegger is dagelijks handelen meestal niet noodzakelijk. Voortdurend naar koersen kijken kan juist leiden tot:

• handelen vanuit angst of enthousiasme;

• te veel transacties en bijbehorende kosten;

• reageren op nieuws dat weinig verandert aan het oorspronkelijke plan;

• proberen de markt op korte termijn te voorspellen.

Dat betekent niet dat je nooit iets controleert. Bekijk periodiek of:

• je doel en looptijd nog hetzelfde zijn;

• je portefeuille nog voldoende is gespreid;

• het risiconiveau nog bij je past;

• de kosten of voorwaarden zijn veranderd;

• één aandeel of categorie een te groot deel is gaan vormen.

Meer hierover lees je in een beleggingsportefeuille samenstellen en onderhouden.

Hoe beleg je bij Knab op de aandelenmarkt?

Bij Knab Beheerd Beleggen koop je niet zelf losse aandelen en geef je geen markt- of limietorders door.

Je beantwoordt eerst vragen over onder meer je doel, financiële situatie, kennis, ervaring en hoeveel risico je kunt en wilt nemen. Op basis daarvan wordt een passende beleggingsstrategie bepaald.

De beleggingsexperts stellen vervolgens een portefeuille samen met fondsen die beleggen in verschillende categorieën, waaronder wereldwijde aandelen, obligaties, beursgenoteerd vastgoed en grondstoffen.

De aandelen binnen deze fondsen worden op financiële markten verhandeld. Jij bezit participaties in de gebruikte fondsen en niet rechtstreeks ieder afzonderlijk aandeel.

Daardoor hoef je niet zelf te bepalen welk aandeel je koopt, welk ordertype je gebruikt of op welke beurs een transactie wordt uitgevoerd. Je betaalt wel voor het beheer en draagt het beleggingsrisico.

Meer over de dienstverlening lees je in hoe beheerd beleggen werkt en zo belegt Knab jouw geld.

Deze informatie is algemeen van aard en niet bedoeld als persoonlijk beleggingsadvies. Aan aandelen, beleggingsfondsen en andere beleggingen zijn kosten en risico’s verbonden. De waarde kan stijgen, maar ook dalen. Je kunt een deel of zelfs je volledige inleg verliezen.

Je las zojuist een artikel uit de Knab Bieb. Dé online verzamelplek met praktische artikelen over beleggen, sparen, pensioen en hoe je als zzp’er je geldzaken slimmer regelt.