Onderzoek: moeders met jonge kinderen meest enthousiast over zzp-schap
Zzp-moeders met een kind op de basisschool zijn van alle onderzochte groepen het meest uitgesproken positief over werken als zelfstandige. Bijna de helft van hen waardeert het ondernemerschap met een 9 of een 10. Daarmee ligt hun waardering hoger dan bij andere zzp’ers, binnen een groep die het zelfstandig ondernemerschap over het algemeen al goed beoordeelt.
Die hoge waardering hangt duidelijk samen met de fase waarin het gezin zich bevindt. In de basisschoolperiode sluit het zzp-schap voor veel moeders goed aan op het dagelijks leven. In eerdere en latere fases zien de cijfers er anders uit, wat samenhangt met veranderende omstandigheden en prioriteiten.
Dat blijkt uit onderzoek van Knab onder ruim 2.000 zelfstandig ondernemers zonder personeel (zzp’ers), uitgevoerd in aanloop naar Moederdag.
Moeders met basisschoolkinderen zijn het meest uitgesproken enthousiast
Wanneer de waardering voor het ondernemerschap wordt uitgesplitst naar de leeftijd van het jongste thuiswonende kind, worden duidelijke verschillen zichtbaar tussen levensfases. Vooral onder moeders met basisschoolkinderen ligt de waardering hoog.
In deze groep waardeert 48% het ondernemerschap met een 9 of een 10. Dat aandeel ligt hoger dan bij andere zzp’ers, zowel mannen als vrouwen, met of zonder kinderen. Ook het gemiddelde rapportcijfer ligt in deze groep relatief hoog (8,4).
Bij moeders met jongere kinderen (0–3 jaar) ligt het aandeel hoge waarderingen lager. In hun toelichtingen beschrijven zij omstandigheden die deze fase vaak intens maken, zoals herstel na zwangerschap, slaapgebrek, vaste opvangdagen en zorgen rondom een ziek kind. Bij moeders met oudere kinderen blijven de gemiddelde rapportcijfers rond de 8,2, terwijl het aandeel zeer hoge scores afneemt.
Aandeel zzp’ers dat het ondernemerschap waardeert met een 9 of een 10, uitgesplitst naar leeftijd jongste thuiswonende kind
| Leeftijd jongste thuiswonende kind | Vrouwen 9/10 | Vrouwen gemiddeld | Mannen 9/10 | Mannen gemiddeld |
|---|---|---|---|---|
| 0–3 jaar | 33% | 8,1 | 44% | 8,3 |
| 4–12 jaar | 48% | 8,4 | 38% | 8,3 |
| 13–17 jaar | 38% | 8,2 | 40% | 8,2 |
| 18+ | 35% | 8,2 | 40% | 8,2 |
| Geen (thuiswonende) kinderen | 41% | 8,3 | 40% | 8,2 |
| Alle zzp’ers | 40% | 8,3 | 39% | 8,2 |
De basisschoolfase vraagt om flexibiliteit
Veel moeders koppelen hun waardering voor het ondernemerschap aan hoe een werkweek er in de praktijk uitziet. De basisschoolfase kent vaste structuren, maar vraagt ook regelmatig om aanpassingen. Schooltijden, studiedagen, vakanties en onverwachte ziekmeldingen zorgen ervoor dat weken zelden hetzelfde verlopen.
Moeders beschrijven hoe zij hun werk afstemmen op schoolmomenten en gezinsmomenten, en hoe prettig het is dat zij daarin kunnen schuiven.
“Ik werk nu wanneer de kinderen op school zitten en probeer de vrije dagen echt thuis te zijn.”
Moeder en ondernemer (ICT) – jongste kind 4–12 jaar
Ondernemerschap en het moederschap
De manier waarop moeders naar hun ondernemerschap kijken, verandert bij een deel van hen nadat zij kinderen krijgen. Bijna de helft geeft aan dat het krijgen van kinderen invloed heeft gehad op hoe zij hun ondernemerschap ervaren.
In hun toelichtingen noemen moeders vooral het kunnen bepalen van dagen en uren, het aansluiten op schooltijden en het maken van eigen keuzes wanneer het gezin daarom vraagt. Bij vrouwen blijkt die waardering vaker samen te hangen met de fase van het gezinsleven; bij mannen is dat verband minder uitgesproken.
Invloed van kinderen op hoe moeders naar ondernemerschap kijken
| Heeft het hebben van kinderen invloed gehad op hoe je naar je ondernemerschap kijkt? | Vrouwen | Mannen |
|---|---|---|
| Ja, het maakt het ondernemerschap aantrekkelijker voor mij | 42% | 24% |
| Ja, het heeft mij juist doen twijfelen of ondernemerschap de juiste keuze is | 10% | 12% |
| Nee, het heeft geen invloed op hoe ik naar het ondernemerschap kijk | 45% | 63% |
| Anders | 3% | 1% |
“Ik vind het waardevol dat ik er voor de kinderen kan zijn als het nodig is, ook al is het daardoor soms lastig om de grenzen van mijn ondernemerschap te bewaken.”
Moeder en ondernemer (Media & Communicatie) – jongste kind 13–18 jaar
Werkuren bewegen mee met het gezin
De cijfers laten zien dat het krijgen van kinderen niet automatisch samenhangt met structureel minder werken. Een kwart van de zzp-moeders met thuiswonende kinderen is minder uren gaan werken. Een vergelijkbaar deel werkt ongeveer evenveel als daarvoor, terwijl een kleinere groep juist meer uren maakt.
Wat veel moeders beschrijven, is vooral een verschuiving in het moment waarop zij werken. Uren worden vaker verdeeld over de dag of week en afgestemd op het gezinsritme.
Effect van kinderen op het aantal uren dat zzp-ouders werken
| Heeft het krijgen van kinderen effect gehad op het aantal uren dat je maakt voor je onderneming? | Vrouwen | Mannen |
|---|---|---|
| Ja, ik werk meer uren dan daarvoor | 15% | 11% |
| Ja, ik werk minder uren dan daarvoor | 25% | 22% |
| Nee, ik werk ongeveer evenveel uren als daarvoor | 29% | 39% |
| Dat verschilt per periode | 31% | 28% |
Moeders die wel minder zijn gaan werken, doen dat meestal als bewuste keuze die past bij een specifieke levensfase, bijvoorbeeld bij jonge kinderen of extra zorgtaken. Ter vergelijking: uit de Emancipatiemonitor van het CBS blijkt dat bijna de helft van de vrouwen in loondienst na het krijgen van kinderen structureel minder gaat werken.
Waarom ondernemerschap in de praktijk goed aansluit op het gezinsleven
De veranderde waardering voor het ondernemerschap is terug te zien in hoe moeders de dagelijkse gevolgen ervaren. Zij geven aan vaker aanwezig te kunnen zijn bij belangrijke momenten, hun tijd flexibeler te kunnen indelen en meer regie te ervaren over hun agenda.
Stellingen over flexibiliteit, regie en aanwezigheid bij het gezin
| Helemaal eens | Enigszins eens | Enigszins oneens | Helemaal oneens | |
|---|---|---|---|---|
| Dankzij het ondernemerschap kan ik vaker aanwezig zijn bij belangrijke momenten van mijn kind(eren) | 65% | 19% | 13% | 3% |
| Door mijn onderneming kan ik mijn tijd flexibeler indelen rondom mijn gezin | 55% | 29% | 15% | 1% |
| Als ouder ervaar ik door het ondernemerschap meer regie over mijn tijd | 52% | 37% | 10% | 2% |
| Ondernemen past beter bij mijn gezinssituatie dan loondienst | 52% | 31% | 13% | 4% |
| Mijn ondernemerschap heeft een positieve invloed op de band met mijn kind(eren) | 40% | 46% | 11% | 4% |
Flexibiliteit werkt door in de band met kinderen
Die manier van werken blijft niet beperkt tot de planning. Ruim drie kwart van de zzp-moeders met thuiswonende kinderen vindt dat het ondernemerschap een positieve invloed heeft op de band met hun kinderen. Dat aandeel ligt hoger bij gezinnen met jongere kinderen.
Positieve invloed van ondernemerschap op de band met kinderen, naar leeftijd jongste kind
| Leeftijd jongste thuiswonende kind | Vrouwen | Mannen |
|---|---|---|
| 0–3 jaar | 90% | 76% |
| 4–12 jaar | 83% | 81% |
| 13–17 jaar | 75% | 68% |
| 18+ | 74% | 68% |
In toelichtingen benadrukken moeders dat het hierbij vooral gaat om rust en afstemming, maar ook om het overbrengen van enthousiasme voor ondernemen.
“Ik denk dat mijn kinderen er veel aan hebben als hun ouders met plezier werken. Ik wil ze meegeven dat werken ook leuk kan zijn.”
Moeder en ondernemer (Persoonlijke dienstverlening) – jongste kind 0–3 jaar
Thuiswerken als stille sleutel
Wáár gewerkt wordt, speelt daarbij ook een rol. Zzp-moeders met thuiswonende kinderen werken vaker vanuit huis dan zzp-vaders. Thuiswerken verkort reistijd en maakt het makkelijker om op korte momenten te schakelen, bijvoorbeeld aan het begin of einde van de schooldag.
Werkplek: thuis, op locatie of afwisselend, moeders versus vaders
| Moeders | Vaders | |
|---|---|---|
| Op locatie | 32% | 51% |
| Thuis | 37% | 23% |
| Ongeveer gelijk | 31% | 25% |
| Verschilt / niet te zeggen | 1% | 2% |
Flexibiliteit en rolverdeling
De ruimte om te kunnen bijspringen betekent in de praktijk ook dat zzp-moeders dit vaker doen. In gezinnen met jonge kinderen en een partner in loondienst geeft 69% van de zzp-moeders aan dat zij overdag meestal degene zijn die iets regelt wanneer dat nodig is, zoals het ophalen van school of een ziek kind.
Bij zzp-vaders met een partner in loondienst ligt dat aandeel beduidend lager. De cijfers laten zien dat flexibiliteit en zorgverantwoordelijkheid in de praktijk vaak samengaan. In toelichtingen noemen moeders daarnaast verwachtingen vanuit school en opvang.
Wie springt bij als er overdag iets met een kind geregeld moet worden?
(gevraagd aan zzp’ers met partner in loondienst en thuiswonende kind(eren) jonger dan 13 jaar)
| Zzp-moeders | Zzp-vaders | |
|---|---|---|
| (Bijna) altijd ik | 36% | 10% |
| Vaker ik dan mijn partner | 33% | 23% |
| Ongeveer gelijk verdeeld | 21% | 44% |
| Vaker mijn partner dan ik | 9% | 13% |
| (Bijna) altijd mijn partner | 1% | 10% |
Grenzen bewaken
Een terugkerend aandachtspunt in de toelichtingen is het bewaken van grenzen. Omdat werk en privé dichter bij elkaar liggen — zeker bij thuiswerken — ervaren sommige moeders dat het lastig kan zijn om werk echt los te laten.
Grootste uitdagingen van het ondernemerschap voor ouders
| Vrouwen | Mannen | |
|---|---|---|
| Inkomensonzekerheid | 26% | 21% |
| Ik ervaar weinig extra uitdaging | 25% | 33% |
| Werk en gezin lopen sneller door elkaar | 20% | 20% |
| Het is lastiger om echt vrij te zijn | 15% | 16% |
| Schuldgevoel richting werk of gezin | 8% | 6% |
| Anders | 4% | 3% |
| Gebrek aan opvang of praktische flexibiliteit | 2% | 1% |
Toch doen deze spanningen voor veel moeders weinig af aan hun enthousiasme. Met name in de basisschoolfase geven zij aan dat deze manier van werken past bij wat zij in deze periode belangrijk vinden.
De balans
Alles bij elkaar laat het onderzoek zien dat ondernemerschap voor moeders vraagt om voortdurende afstemming. De combinatie van werk en gezin brengt praktische keuzes en soms concessies met zich mee. Tegelijk ervaren veel moeders de ruimte om zelf te sturen als waardevol.
Vooral in de basisschoolfase blijkt het zelfstandig ondernemerschap voor hen een manier om werk en gezin te organiseren op een manier die aansluit bij hun dagelijks leven.
Casper Zwart
Casper is Lead Customer Insights & Thought Leadership bij Knab. Op basis van onderzoek en data helpt hij ondernemers financieel slimmer te ondernemen en draagt hij bij aan de kennispositie van Knab op het gebied van zelfstandig ondernemerschap.
