Box 3 blijft veranderen: wat betekent dat voor je vermogen?

Box 3 blijft in beweging. De belasting op vermogen is de afgelopen jaren meerdere keren aangepast, teruggefloten en opnieuw uitgewerkt. Daardoor is het logisch als je soms het overzicht kwijt bent.

De kern van de discussie is nog steeds dezelfde: betaal je belasting over een rendement dat de Belastingdienst inschat, of over wat je echt met je vermogen hebt verdiend? Voor spaarders, beleggers, mensen met crypto, eigenaren van een tweede woning én gepensioneerden kan dat flink verschil maken.

In dit artikel lees je hoe box 3 in 2026 werkt, wat werkelijk rendement betekent, hoe de regels uitpakken als je met pensioen bent en wat er waarschijnlijk vanaf 2028 verandert.

Wat valt in box 3?

Box 3 is de belasting over inkomen uit sparen en beleggen. Denk aan spaargeld, beleggingen, crypto, een tweede woning en andere bezittingen die niet in box 1 of box 2 vallen. Van de waarde van je bezittingen mag je bepaalde schulden aftrekken.

Je eigen woning valt meestal in box 1. Ondernemingsvermogen dat je echt voor je bedrijf nodig hebt, valt normaal gesproken ook niet in box 3. Hetzelfde geldt voor vermogen dat binnen een kwalificerende pensioen- of lijfrenterekening wordt opgebouwd.

Op dit moment bestaan er twee manieren om je box 3-inkomen te berekenen:

Fictief rendement. De Belastingdienst rekent met vaste rendementspercentages voor spaargeld, overige bezittingen en schulden.

Werkelijk rendement. Hierbij wordt gekeken naar wat je vermogen in het kalenderjaar echt heeft opgeleverd. Niet alleen rente, dividend en huurinkomsten tellen mee, maar ook waardestijgingen en waardedalingen.

2017 tot en met 2022: oude stelsel en rechtsherstel

In het oude box 3-stelsel werd niet gekeken naar de werkelijke verdeling van je vermogen. De Belastingdienst ging ervan uit dat iedereen met meer vermogen automatisch een groter deel belegde en daarmee een hoger rendement behaalde.

Dat pakte vooral voor spaarders ongunstig uit. Zij kregen jarenlang weinig rente, maar betaalden soms wel belasting over een veel hoger verondersteld rendement. De Hoge Raad oordeelde daarom eind 2021 dat dit stelsel in strijd was met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Voor verschillende belastingjaren kwam er rechtsherstel. Of je je werkelijke rendement kunt doorgeven, hangt af van het jaar en jouw situatie.

Voor 2017 tot en met 2020 gelden strengere voorwaarden. Je komt bijvoorbeeld mogelijk in aanmerking als je op tijd bezwaar hebt gemaakt of als je aanslag nog niet definitief vaststond. Voor mensen die geen bezwaar maakten, loopt nog een aparte procedure.

Voor 2021 en 2022 hoef je meestal geen bezwaar te hebben gemaakt. De Belastingdienst stuurt je een brief als je je werkelijke rendement mag doorgeven.

Heb je zo’n brief ontvangen? Dan geef je je rendement door via de Opgaaf werkelijk rendement. Wacht bij twijfel op de brief. Daarin staat ook het fictieve rendement dat je nodig hebt voor de vergelijking.

2023 tot en met 2027: overgangsregels en tegenbewijs

Sinds 2023 geldt het overbruggingsstelsel. Daarbij kijkt de Belastingdienst wel naar de werkelijke verdeling van je vermogen. Spaargeld krijgt een lager fictief rendement dan beleggingen en andere bezittingen. Voor schulden geldt een apart percentage.

Voor de voorlopige aanslag 2026 gebruikt de Belastingdienst deze percentages:

Hoewel dit stelsel beter aansluit op het soort vermogen dat je hebt, blijft het werken met geschatte rendementen. Daarom geldt ook een tegenbewijsregeling. Was je werkelijke rendement lager? Dan kan de berekening op basis van werkelijk rendement voordeliger zijn.

Voor 2023 en 2024 geef je je werkelijke rendement door via de Opgaaf werkelijk rendement. Vanaf belastingjaar 2025 kun je dit doen in je gewone aangifte inkomstenbelasting.

Vanaf 2028: het voorgestelde nieuwe box 3-stelsel

Het kabinet wil vanaf 1 januari 2028 overstappen op een nieuw stelsel waarin het werkelijke rendement het uitgangspunt wordt. Het wetsvoorstel hiervoor is op 12 februari 2026 aangenomen door de Tweede Kamer.

De Eerste Kamer behandelde het voorstel op 30 juni 2026, maar heeft nog niet over de wet gestemd. Zij wil eerst ook de aangekondigde wijzigingen van het kabinet beoordelen. Die aanpassingen worden naar verwachting verwerkt in een afzonderlijk wijzigingsvoorstel dat samenhangt met het Belastingplan 2027.

Invoering op 1 januari 2028 blijft daarmee het doel, maar is nog niet definitief.

In het huidige wetsvoorstel betaal je belasting over onder meer:

ontvangen rente, dividend, huur en pacht;

waardestijgingen en waardedalingen van bijvoorbeeld aandelen, beleggingsfondsen, obligaties en crypto;

de opbrengsten min bepaalde kosten die direct met het vermogen samenhangen.

Voor veel beleggingen gaat het om een vermogensaanwasbelasting. Dat betekent dat een waardestijging jaarlijks kan worden belast, ook als je de belegging nog niet hebt verkocht. Je kunt daardoor belasting betalen over winst die alleen nog op papier bestaat.

Andere regels voor vastgoed en startende ondernemingen

Voor onroerend goed, zoals een tweede of verhuurde woning, geldt in het huidige voorstel een vermogenswinstbelasting. De waardestijging wordt dan in principe belast wanneer je de woning verkoopt.

Ook voor bepaalde aandelen en winstbewijzen in startende ondernemingen en scale-ups is een uitzondering voorgesteld. De precieze regels kunnen door de aangekondigde aanpassingen nog veranderen.

Hoe werkt box 3 als je met pensioen bent?

Ben je met pensioen of ontvang je AOW? Dan gelden voor jou in box 3 dezelfde basisregels als voor iemand die nog werkt. Je krijgt dus geen hogere box 3-vrijstelling omdat je de AOW-leeftijd hebt bereikt.

Je AOW, pensioenuitkeringen en uitkeringen uit een fiscale lijfrente vallen normaal gesproken in box 1. Over deze inkomsten betaal je inkomstenbelasting. Vanaf de AOW-leeftijd gelden in box 1 wel andere belastingtarieven en heffingskortingen, onder meer omdat je geen AOW-premie meer betaalt.

Het vermogen dat nog binnen een pensioenregeling of kwalificerende lijfrenterekening wordt opgebouwd, telt normaal gesproken niet mee in box 3. Ontvang je een pensioen- of lijfrente-uitkering en laat je dit geld vervolgens op een gewone spaar- of beleggingsrekening staan? Dan kan het op de volgende peildatum van 1 januari wel onderdeel worden van je box 3-vermogen.

Voorbeeld

Je ontvangt in december een pensioenuitkering. Geef je dit geld in december uit aan je normale kosten? Dan staat het op 1 januari niet meer op je rekening. Laat je het bedrag staan, dan telt het saldo op 1 januari mee bij de waarde van je spaargeld in box 3.

Wat betekent box 3 voor jouw situatie?

Je blijft onder het heffingsvrije vermogen. Dan betaal je in 2026 geen box 3-belasting. Blijf je vermogen wel volgen, zeker als je spaargeld of beleggingen groeien.

Je hebt vooral spaargeld. Voor spaargeld gebruikt de Belastingdienst een lager fictief rendement dan voor beleggingen. De kans op een groot verschil met je werkelijke rente is daardoor meestal kleiner, maar niet uitgesloten.

Je belegt of hebt crypto. Waardestijgingen en waardedalingen kunnen veel verschil maken. Bewaar daarom jaaroverzichten en gegevens over aankopen, verkopen, dividend en de waarde aan het begin en einde van het jaar.

Je hebt een tweede woning. Dan kunnen huurinkomsten, waardeveranderingen, eigen gebruik en een eventuele schuld allemaal belangrijk zijn. De berekening is vaak complexer dan bij spaargeld of gewone beleggingen.

Je bent ondernemer. Houd privévermogen en zakelijk vermogen goed uit elkaar. Geld op een zakelijke rekening valt niet automatisch buiten box 3. Het moet aantoonbaar binnen je onderneming worden gebruikt of redelijkerwijs nodig zijn voor je bedrijf.

Je bent met pensioen. Kijk niet alleen naar de hoogte van je pensioeninkomen, maar ook naar het vermogen dat op 1 januari op gewone rekeningen en beleggingsrekeningen staat. Controleer daarnaast de afzonderlijke vermogensgrenzen voor toeslagen.

Wat kun je nu al doen?

1. Breng je vermogen in kaart. Zet je spaargeld, beleggingen, crypto, tweede woning en box 3-schulden op een rij.

2. Bewaar je gegevens. Denk aan jaaroverzichten, ontvangen rente en dividend, aankoop- en verkoopgegevens, WOZ-waarden en informatie over huurinkomsten.

3. Controleer je aangifte en aanslag. Kijk of je vermogen in de juiste categorie is opgenomen en of de bedragen kloppen.

4. Vergelijk fictief en werkelijk rendement. Was je werkelijke rendement lager? Geef dit dan door wanneer de Belastingdienst daarom vraagt of wanneer je aangifte daarin voorziet.

5. Verander niet alleen vanwege een aangekondigde wet. Het stelsel voor 2028 is nog niet definitief. Neem belasting mee in je financiële keuzes, maar kijk ook naar risico, spreiding, kosten, beschikbaarheid van je geld en je doelen.

Heb je een tweede woning, veel verschillende beleggingen of een ingewikkelde fiscale situatie? Dan kan het verstandig zijn om een belastingadviseur mee te laten kijken.

Mogelijk te veel box 3-belasting betaald?

Heb je de afgelopen jaren belasting betaald over je vermogen, terwijl je werkelijke rendement lager was dan het fictieve rendement? Dan kun je in sommige situaties geld terugkrijgen.

In ons artikel Kun jij geld terugkrijgen van de Belastingdienst over je vermogen in box 3? lees je voor welke jaren dit kan, wanneer je een brief ontvangt en welke gegevens je nodig hebt.

We maakten hierover ook een webinar met financieel expert Oskar Barendse van Knab en Marcel Piket van Fiscalert. Zij leggen stap voor stap uit wat er mogelijk is en wat je nu wel en niet hoeft te doen.

Vermogen opbouwen buiten box 3

De discussie over box 3 laat zien hoeveel invloed belasting kan hebben op je vermogen. Daarom kijken sommige mensen naar manieren om vermogen op te bouwen dat niet in box 3 valt.

Een mogelijkheid is pensioenbeleggen of pensioensparen via een fiscale pensioenrekening. Het vermogen op zo’n rekening telt tijdens de opbouw normaal gesproken niet mee in box 3. Heb je jaarruimte of reserveringsruimte? Dan mag je je inleg mogelijk ook aftrekken van je inkomen in box 1.

Daar staan duidelijke voorwaarden tegenover. Het geld is bedoeld voor je pensioen en is daardoor niet vrij beschikbaar. Ook kan de waarde van beleggingen stijgen én dalen. Kies hier dus niet alleen voor vanwege het belastingvoordeel, maar beoordeel of het product past bij je pensioenplan en financiële buffer.

Sinds juni 2024 bekeken ruim 10.000 mensen ons webinar over het slim regelen van je pensioen. In het pensioenwebinar met Oskar Barendse krijg je praktische uitleg over je mogelijkheden, belastingvoordeel en veelgemaakte fouten.

Box 3 blijft veranderen, maar je kunt nu al overzicht creëren

De regels rond box 3 blijven waarschijnlijk nog wel even in beweging. Het nieuwe stelsel vanaf 2028 is nog niet definitief en de huidige tegenbewijsregeling vraagt om een goede administratie.

Toch hoef je niet af te wachten. Breng je vermogen in kaart, bewaar je gegevens en controleer of je mogelijk te veel belasting hebt betaald. Ben je met pensioen? Kijk dan ook goed naar het verschil tussen je pensioeninkomen in box 1 en het geld dat na uitbetaling als vermogen in box 3 kan meetellen.

Vermogen opbouwen voor later?

Met Knab Pensioenbeleggen bouw je zelf vermogen op voor je pensioen. Je bepaalt zelf hoeveel je inlegt en kunt mogelijk gebruikmaken van belastingvoordeel als je voldoende jaarruimte of reserveringsruimte hebt.

Je las zojuist een artikel uit de Knab Bieb. Dé online verzamelplek met honderden praktische artikelen over hoe je je geldzaken slim kunt regelen.