Box 3 blijft veranderen: wat betekent dat voor je vermogen?

Box 3 blijft in beweging. De belasting op vermogen is de afgelopen jaren meerdere keren aangepast, teruggefloten en opnieuw uitgewerkt. Daardoor is het logisch als je soms het overzicht kwijt bent.

De kern van de discussie is nog steeds dezelfde: betaal je belasting over een rendement dat de Belastingdienst inschat, of over wat je echt met je vermogen hebt verdiend? Voor spaarders, beleggers, mensen met crypto en eigenaren van een tweede woning kan dat flink verschil maken.

In dit artikel lees je wat er nu speelt, hoe box 3 in 2026 werkt, wat er waarschijnlijk vanaf 2028 verandert en wat je nu al kunt doen.

Wat speelt er precies in box 3?

Box 3 is de belasting over je vermogen. Denk aan spaargeld, beleggingen, crypto, een tweede woning of ander vermogen dat niet in box 1 of box 2 valt. Je eigen woning valt meestal niet in box 3, maar in box 1.

In 2026 betaal je box 3-belasting als je vermogen boven € 59.357 uitkomt. Heb je een fiscale partner? Dan is dat samen € 118.714. Dat bedrag heet het heffingsvrij vermogen.

De discussie draait om de manier waarop je rendement wordt berekend. Jarenlang werkte box 3 met een fictief rendement. De Belastingdienst rekende dan met een percentage waarvan werd aangenomen dat je dat ongeveer kon halen. Dat gaf problemen, vooral in jaren waarin spaarders weinig rente kregen maar toch belasting betaalden over een hoger rendement.

Daarom wordt nu toegewerkt naar een stelsel waarin je belasting betaalt over je werkelijke rendement. Alleen is dat makkelijker gezegd dan gedaan. Want wat telt precies mee? Alleen rente en dividend? Ook waardestijging van beleggingen? En wat als die winst later weer verdampt?

Om het overzicht te houden, kun je box 3 het beste in drie periodes bekijken.

Periode 1: 2017 tot en met 2024 – rechtsherstel en werkelijk rendement doorgeven

Over de jaren 2017 tot en met 2024 kan het zijn dat je te veel box 3-belasting hebt betaald. Dat speelt vooral als je werkelijke rendement lager was dan het fictieve rendement waarmee de Belastingdienst rekende.

De Belastingdienst gebruikt hiervoor het formulier Opgaaf werkelijk rendement. Daarmee geef je door wat je vermogen in een bepaald jaar echt heeft opgeleverd. Denk aan rente, dividend, huurinkomsten en waardeveranderingen van bezittingen.

Voor 2020 tot en met 2024 staat het online formulier in Mijn Belastingdienst. Voor 2017 tot en met 2019 werkt dat via aparte formulieren. Heb je een brief van de Belastingdienst gekregen? Dan staat daarin welke informatie je nodig hebt.

Belangrijk: je betaalt niet méér belasting doordat je je werkelijke rendement doorgeeft. De Belastingdienst gebruikt de berekening die voor jou het voordeligst is.

Periode 2: 2025 tot en met 2027 – de overgangsperiode waar we nu in zitten

Tot het nieuwe stelsel er is, werkt box 3 met overgangsregels. De Belastingdienst kijkt naar de werkelijke verdeling van je vermogen. Spaargeld krijgt een ander percentage dan beleggingen en andere bezittingen. Schulden krijgen weer een eigen percentage.

Voor 2026 rekent de Belastingdienst in de voorlopige aanslag met deze percentages:

De percentages voor banktegoeden en schulden zijn nog voorlopig. Die worden later definitief vastgesteld. Voor beleggingen en andere bezittingen staat het percentage voor 2026 al vast.

Werkelijk rendement kan alsnog belangrijk zijn

Ook in deze overgangsperiode kan je werkelijke rendement belangrijk zijn. Is je werkelijke rendement lager dan het fictieve rendement? Dan moet de Belastingdienst uitgaan van het lagere werkelijke rendement.

Voor 2025 geef je dat werkelijke rendement door in je aangifte inkomstenbelasting 2025. Voor 2026 kan je werkelijke rendement pas na afloop van het jaar worden vastgesteld. Daarom houdt de voorlopige aanslag 2026 daar nog geen rekening mee.

Waarom dit voor veel mensen ingewikkeld voelt

De overgangsregels zijn eerlijker dan het oude systeem, maar nog steeds niet simpel. Zeker als je meerdere soorten vermogen hebt, moet je goed bijhouden wat je bezit en wat het oplevert.

Denk aan rente op spaarrekeningen, dividend, waardestijging of waardedaling van beleggingen, crypto, een tweede woning en eventuele schulden in box 3. Dat zijn precies de gegevens die later belangrijk kunnen zijn als je wilt aantonen dat je werkelijke rendement lager was.

Periode 3: vanaf 2028 – het plan voor belasting op werkelijk rendement

Het kabinet wil vanaf 2028 overstappen naar een nieuw stelsel voor box 3. In dat stelsel betaal je belasting over het rendement dat je echt behaalt met je vermogen.

Het wetsvoorstel is aangenomen door de Tweede Kamer, maar moet nog door de Eerste Kamer. Het is dus nog niet definitief. Het kabinet kijkt bovendien nog naar mogelijke aanpassingen, vooral rond de vermogensaanwasbelasting.

In het huidige voorstel betaal je belasting over:

• inkomsten uit vermogen, zoals rente, dividend, huur en pacht;
• waardestijgingen van bijvoorbeeld aandelen, obligaties, fondsen en crypto;
• met aftrek van bepaalde kosten die met dat vermogen samenhangen.

Die belasting over waardestijging heet een vermogensaanwasbelasting. Dat betekent dat je mogelijk belasting betaalt over waardestijging van beleggingen, ook als je ze nog niet hebt verkocht. Dat wordt vaak “belasting over papieren winst” genoemd.

Uitzondering voor vastgoed en aandelen in startende ondernemingen

Voor onroerend goed, zoals een tweede woning of verhuurde woning, geldt in het voorstel een andere aanpak. Daar wordt de waardestijging niet jaarlijks belast, maar pas bij verkoop of een ander moment waarop de winst echt wordt gerealiseerd. Dat heet een vermogenswinstbelasting.

Ook voor aandelen in of winstbewijzen van startende ondernemingen en scale-ups geldt in het voorstel zo’n uitzondering.

Waar zit de kritiek?

De kritiek gaat vooral over de belasting op papieren winst. Een belegging kan op papier meer waard worden, terwijl je nog niets hebt verkocht. Je hebt dan misschien wel belasting te betalen, maar geen geld vrijgemaakt om die belasting te voldoen.

Ook verliesverrekening is een belangrijk discussiepunt. Als je eerst winst maakt en daarna verlies, voelt het wrang als je wel belasting hebt betaald over de winst, maar dat latere verlies niet goed kunt verrekenen met eerdere jaren. Het kabinet onderzoekt daarom of aanpassingen mogelijk zijn, bijvoorbeeld via het Belastingplan 2027.

Wat betekent dit voor jou?

Dat hangt vooral af van hoeveel vermogen je hebt en waarin dat vermogen zit. Niet iedereen merkt evenveel van de box 3-discussie.

Ben je ondernemer? Dan is het extra belangrijk om privévermogen en zakelijk vermogen goed uit elkaar te houden. Niet alles wat op een zakelijke rekening staat, valt automatisch in box 3. Dat hangt af van je rechtsvorm, je administratie en of het geld echt zakelijk nodig is.

Wat kun je nu al doen?

Je hoeft niet meteen je hele financiële plan om te gooien. Maar er zijn wel een paar praktische stappen die helpen om grip te houden.

Twijfel je of iets voor jou gunstig uitpakt? Dan kan een belastingadviseur helpen. Zeker bij een tweede woning, verhuur, crypto, grote beleggingsportefeuille of meerdere jaren waarin je mogelijk te veel hebt betaald.

Mogelijk te veel vermogensbelasting betaald?

Heb je in het verleden box 3-belasting betaald en wil je weten of je misschien geld kunt terugvragen? Dan moet je begrijpen hoe de Opgaaf werkelijk rendement werkt en welke gegevens je nodig hebt.

Omdat de regels complex zijn en er de afgelopen jaren veel is veranderd, hebben we samen met Fiscalert een webinar gemaakt. Daarin hoor je stap voor stap wat er mogelijk is en hoe je dit aanpakt.

Vermogen slimmer verdelen via pensioen

De discussie over box 3 laat zien hoeveel invloed belasting kan hebben op je vermogen. Kleine verschillen in belasting en rendement kunnen op lange termijn flink doorwerken. Daarom kijken veel mensen ook naar manieren om vermogen op te bouwen buiten box 3.

Een van die mogelijkheden is pensioenbeleggen. Daarmee bouw je vermogen op voor later, terwijl het vermogen binnen de fiscale regels niet meetelt in box 3. Daarnaast kun je in veel gevallen belastingvoordeel krijgen over je inleg, als je jaarruimte of reserveringsruimte hebt.

Daar staan ook nadelen tegenover. Geld dat je opzijzet voor pensioen is minder flexibel beschikbaar. Je gebruikt het echt voor later. Ook hangt het resultaat bij pensioenbeleggen af van je beleggingen. Die kunnen meer waard worden, maar ook minder.

Wil je weten of pensioenbeleggen past bij jouw situatie? Bekijk dan wat de mogelijkheden zijn en check hoeveel fiscale ruimte je hebt.

Box 3 verandert, overzicht helpt nu al

De regels rondom vermogen blijven waarschijnlijk nog wel even in beweging. Het nieuwe stelsel vanaf 2028 is nog niet definitief en de overgangsregels vragen nu al om meer inzicht in je werkelijke rendement.

Toch hoef je niet af te wachten. Breng je vermogen in kaart, bewaar je gegevens en check of je misschien te veel box 3-belasting hebt betaald. En kijk breder dan alleen box 3: soms helpt het om je vermogen slimmer te verdelen, bijvoorbeeld via pensioen of andere doelen voor later.

Je las zojuist een artikel uit de Knab Bieb. Dé online verzamelplek met honderden praktische artikelen over hoe je je geldzaken slim kunt regelen.