Beleggen in grondstoffen: hoe werkt het en wat zijn de risico’s?

Goud, olie, koper, koffie en graan: grondstoffen vormen de basis voor veel producten en economische activiteiten. Ook beleggers kunnen proberen te profiteren van veranderingen in grondstoffenprijzen.

Dat werkt alleen anders dan het kopen van een aandeel of obligatie. Veel beleggingsproducten bezitten de grondstof niet rechtstreeks, maar gebruiken bijvoorbeeld futures. Ook kun je beleggen in ondernemingen die grondstoffen winnen of verwerken. Iedere methode heeft andere kosten en risico’s.

In dit artikel lees je hoe beleggen in grondstoffen werkt, welke mogelijkheden er zijn en wanneer deze beleggingscategorie wel of niet binnen een portefeuille kan passen.

Wat zijn grondstoffen?

Grondstoffen zijn natuurlijke materialen en landbouwproducten die worden gewonnen, geteeld of geproduceerd en vervolgens worden gebruikt voor consumptie of verdere verwerking.

Ze worden vaak verdeeld in vier hoofdgroepen.

Uranium en andere energiegrondstoffen worden soms als aparte categorie behandeld. De precieze indeling verschilt per grondstoffenindex en beleggingsproduct.

Niet iedere grondstof is voortdurend schaars. Producenten kunnen hun productie uitbreiden, gebruikers kunnen overstappen op alternatieven en materialen kunnen worden gerecycled. De beschikbaarheid kan bovendien per periode en regio sterk verschillen.

Waardoor veranderen grondstoffenprijzen?

Net als bij andere markten ontstaat de prijs door vraag en aanbod. Bij grondstoffen kunnen onverwachte veranderingen echter snel grote gevolgen hebben.

Belangrijke invloeden zijn:

• economische groei of krimp;

• productiebeperkingen en nieuwe mijnen of olievelden;

• droogte, vorst, overstromingen en mislukte oogsten;

• oorlogen, sancties en handelsbeperkingen;

• beschikbare opslag- en transportcapaciteit;

• technologische ontwikkelingen en vervangende materialen;

• wisselkoersen, vooral de Amerikaanse dollar;

• verwachtingen en posities van professionele handelaren en beleggers.

Dezelfde ontwikkeling kan per grondstof anders uitpakken. Een sterke economie kan bijvoorbeeld de vraag naar koper en olie verhogen, terwijl een goede oogst de prijs van graan juist verlaagt.

Hoe kun je in grondstoffen beleggen?

Er zijn meerdere manieren om blootstelling aan grondstoffen te krijgen. Ze lijken soms op elkaar, maar het resultaat kan sterk verschillen.

1. De fysieke grondstof kopen

Bij sommige edelmetalen kun je munten of baren kopen en zelf bewaren of laten opslaan.

Bij olie, gas, graan of industriële metalen is fysieke aankoop voor particuliere beleggers meestal onpraktisch. Je krijgt te maken met opslag, verzekering, transport, kwaliteit en mogelijke waardevermindering.

Ook bij fysiek goud betaal je doorgaans meer dan alleen de marktprijs. Denk aan:

• het verschil tussen aankoop- en verkoopprijs;

• opslag en verzekering;

• transport;

• kosten voor controle en echtheid.

2. Aandelen van grondstoffenbedrijven kopen

Je kunt beleggen in ondernemingen die grondstoffen winnen, produceren, vervoeren of verwerken. Denk aan mijnbouwbedrijven, olieproducenten en landbouwondernemingen.

De koers van zo’n bedrijf wordt niet alleen bepaald door de grondstoffenprijs. Ook deze factoren spelen mee:

• productiekosten;

• schulden en financiering;

• kwaliteit van het management;

• vergunningen en belastingen;

• ongevallen en operationele problemen;

• dividendbeleid;

• landen- en politieke risico’s.

Een aandeel in een goudmijn is dus geen directe belegging in goud. De goudprijs kan stijgen terwijl het mijnbouwbedrijf toch verlies maakt.

Lees meer over dit soort bedrijfsrisico’s in hoe beleggen in aandelen werkt.

3. Een fonds of beursproduct kopen

Via een fonds of exchange-traded product kun je blootstelling krijgen aan één grondstof, een mandje grondstoffen of aandelen van grondstoffenbedrijven.

De structuur kan bijvoorbeeld bestaan uit:

• fysieke opslag van de grondstof;

• futures en andere derivaten;

• aandelen van producenten;

• een combinatie van verschillende instrumenten.

Let op de naam van het product. Een beursproduct dat één grondstof volgt, is in Europa vaak een ETC of ander exchange-traded product en niet altijd een regulier beleggingsfonds of UCITS-ETF.

Een ETC kan juridisch bijvoorbeeld een schuldinstrument zijn. Je kunt dan naast het grondstoffenrisico ook te maken krijgen met risico op de uitgevende instelling of de gebruikte tegenpartij.

4. Zelf futures of opties gebruiken

Met een future spreek je af dat je op een later moment een bepaalde hoeveelheid van een grondstof koopt of verkoopt tegen een afgesproken prijs.

Professionele producenten en afnemers gebruiken futures bijvoorbeeld om prijzen vooraf vast te leggen. Beleggers kunnen ze gebruiken om op prijsbewegingen te speculeren.

Futures en opties zijn complexe producten. Door de hefboom kan een kleine prijsbeweging een groot effect hebben. Afhankelijk van de constructie kun je je volledige inleg verliezen en soms meer dan het oorspronkelijk ingelegde bedrag.

Voor de meeste beginnende beleggers zijn directe future- en optieposities daarom niet geschikt.

Hoe werken grondstoffenfondsen met futures?

Een fonds kan niet onbeperkt hetzelfde futurecontract aanhouden. Een future heeft namelijk een einddatum.

Wil het fonds blootstelling aan de grondstof behouden? Dan moet het vóór afloop:

1. het aflopende contract verkopen of sluiten;

2. een nieuw contract met een latere einddatum kopen.

Dit noemen we het doorrollen van futures.

Contango

Bij contango is het nieuwe, langer lopende contract duurder dan het aflopende contract. Het fonds verkoopt dan relatief goedkoop en koopt duurder terug.

Dit kan een negatief roleffect veroorzaken. Zelfs wanneer de actuele grondstoffenprijs stijgt, kan het rendement van het fonds daardoor tegenvallen.

Backwardation

Bij backwardation is het nieuwe contract goedkoper dan het aflopende contract. Het doorrollen kan dan juist positief bijdragen aan het rendement.

Controleer daarom altijd of een product de fysieke prijs, een future-index, producentenaandelen of een andere benchmark probeert te volgen.

Waar komt het rendement van een grondstoffenbelegging vandaan?

De bron van het rendement hangt af van het product.

Fysieke grondstoffen leveren meestal geen rente, winst of huur op. Het rendement moet daardoor vooral komen uit een hogere verkoopprijs.

Dat verschilt van aandelen en obligaties, waarbij ondernemingswinsten, dividend en rente een belangrijke bron van rendement kunnen zijn.

Wat zijn mogelijke voordelen van beleggen in grondstoffen?

Aanvullende spreiding

Grondstoffen reageren soms anders op economische ontwikkelingen dan aandelen en obligaties. Een stijgende olie- of metaalprijs kan bijvoorbeeld gunstig zijn voor bepaalde grondstoffenposities terwijl hogere productiekosten juist druk zetten op andere bedrijven.

Daardoor kunnen grondstoffen in bepaalde perioden aanvullende spreiding bieden.

Dit is niet gegarandeerd. De samenhang tussen beleggingscategorieën verandert en tijdens marktstress kunnen verschillende beleggingen tegelijkertijd dalen.

Blootstelling aan andere economische factoren

Met grondstoffen beleg je indirect in ontwikkelingen zoals:

• energiegebruik;

• infrastructuur en woningbouw;

• voedselproductie;

• technologie en elektrificatie;

• internationale handel;

• beschikbare natuurlijke hulpbronnen.

Dat kan de afhankelijkheid van alleen bedrijfswinsten en renteontwikkelingen verkleinen.

Mogelijke gevoeligheid voor onverwachte inflatie

Een stijging van energie-, voedsel- en materiaalprijzen kan zelf een oorzaak zijn van hogere inflatie. Grondstoffen kunnen in zo’n periode daardoor in waarde stijgen.

Het verband is niet stabiel. De prijs van een specifieke grondstof kan dalen terwijl de algemene inflatie hoog blijft.

Veel verschillende markten

Energie, metalen en landbouwproducten worden door verschillende factoren beïnvloed. Een breed grondstoffenfonds kan daardoor meer spreiding bieden dan een product dat alleen olie of goud volgt.

Controleer wel de weging. Sommige indices worden sterk gedomineerd door energie of een beperkt aantal grondstoffen.

Beschermen grondstoffen tegen inflatie?

Niet automatisch. Grondstoffen worden vaak genoemd als bescherming tegen inflatie, omdat stijgende energie- en voedselprijzen onderdeel zijn van de inflatieberekening.

Toch zijn er belangrijke beperkingen:

• inflatie kan door andere factoren ontstaan dan grondstoffenprijzen;

• verschillende grondstoffen bewegen niet hetzelfde;

• een futuresfonds kan door roleffecten achterblijven bij de actuele prijs;

• hogere rente als reactie op inflatie kan financiële markten beïnvloeden;

• valuta kunnen een deel van de prijsstijging versterken of verzwakken;

• inflatie kan hoog blijven terwijl de eerdere stijging van grondstoffen al is omgeslagen.

Grondstoffen kunnen dus in sommige inflatieperioden positief bijdragen, maar zijn geen gegarandeerde bescherming van je koopkracht.

Wat zijn de belangrijkste risico’s?

Sterke prijsbewegingen

Grondstoffenprijzen kunnen in korte tijd fors stijgen of dalen. Een kleine verandering in beschikbare voorraden of verwachtingen kan bij een krappe markt een groot effect hebben.

Concentratierisico

Een belegging in alleen goud, olie of lithium blijft volledig afhankelijk van één markt. Ook een grondstoffenfonds kan sterk geconcentreerd zijn wanneer enkele categorieën zwaar wegen.

Future- en doorrolrisico

Bij producten die futures gebruiken, kan het rendement afwijken van de prijs die je in het nieuws ziet. Het regelmatig vervangen van aflopende contracten kan rendement kosten.

Product- en tegenpartijrisico

Een ETC, ETN of synthetisch fonds kan afhankelijk zijn van een uitgevende instelling, tegenpartij of onderpandconstructie.

Controleer wat er gebeurt wanneer een betrokken financiële partij niet aan haar verplichtingen kan voldoen.

Valutarisico

Veel grondstoffen worden internationaal in Amerikaanse dollars geprijsd. Als belegger in euro’s wordt je resultaat daardoor mede beïnvloed door de wisselkoers.

Een stijgende grondstoffenprijs kan gedeeltelijk worden tenietgedaan door een zwakkere dollar. Het omgekeerde kan eveneens gebeuren.

Politieke en regelgevingsrisico’s

Overheden kunnen exportverboden, belastingen, productiequota, sancties of milieuregels invoeren. Ook oorlogen en internationale conflicten kunnen productie en transport verstoren.

Klimaat- en weersrisico

Droogte, stormen, overstromingen en extreme temperaturen kunnen oogsten, mijnen, energieproductie en transportroutes raken.

Geen vaste inkomsten

Een fysieke grondstof betaalt geen rente of dividend. Wanneer de prijs niet stijgt, kunnen opslag- en productkosten tot een negatief resultaat leiden.

Hefboomrisico

Sommige producten vergroten de dagelijkse prijsbeweging met een hefboom. Hierdoor kunnen verliezen snel oplopen. Het langetermijnrendement van zo’n product kan bovendien sterk afwijken van het verwachte veelvoud van de grondstoffenprijs.

Meer maatregelen vind je in acht tips om beleggingsrisico’s te beperken.

Is goud een veilige belegging?

Goud wordt regelmatig een veilige haven genoemd. Daarmee wordt bedoeld dat beleggers er tijdens bepaalde perioden van onzekerheid meer vraag naar kunnen hebben.

Dat maakt goud niet risicovrij. De prijs kan jarenlang dalen of achterblijven en wordt onder meer beïnvloed door:

• renteverwachtingen;

• de Amerikaanse dollar;

• vraag van beleggers en centrale banken;

• sieraden- en industriële vraag;

• mijnproductie en recycling;

• geopolitieke onzekerheid.

Goud levert bovendien geen rente, winst of dividend op. Het rendement moet vooral komen uit een hogere toekomstige verkoopprijs.

Fysiek goud brengt daarnaast opslag-, verzekerings- en handelskosten mee. Bij een beursproduct kunnen fonds-, product- en tegenpartijrisico’s gelden.

Behandel goud daarom als een belegging met eigen kansen en risico’s en niet als gegarandeerde bescherming tegen beursdalingen, inflatie of een financiële crisis.

Waar let je op bij een grondstoffenfonds, ETF of ETC?

1. Welke blootstelling krijg je?
Bezit het product fysieke grondstoffen, futures, aandelen van producenten of een combinatie?

2. Welke index of strategie wordt gevolgd?
Bekijk welke grondstoffen worden opgenomen en hoe zwaar ze meewegen.

3. Hoe worden futures doorgerold?
De keuze van looptijden en het moment van doorrollen kan grote invloed hebben op het resultaat.

4. Is het een fonds, ETC, ETN of ander product?
De juridische structuur bepaalt onder meer welke bescherming, tegenpartij- en faillissementsrisico’s gelden.

5. Wordt fysieke dekking gebruikt?
Controleer waar de grondstof of het onderpand wordt bewaard en wie juridisch eigenaar is.

6. Welke valuta beïnvloeden je resultaat?
Bekijk of het valutarisico wordt afgedekt en wat daarvan de kosten zijn.

7. Welke kosten betaal je?
Denk aan fondskosten, transactiekosten, bied-laatspread, opslag, verzekeringen en kosten binnen de futurestrategie.

8. Hoe liquide is het product?
Bij weinig handel kan het verschil tussen koop- en verkoopprijs groter worden.

9. Wordt een hefboom gebruikt?
Controleer of het product bedoeld is voor één handelsdag of voor een langere periode.

10. Past het bij de rest van je portefeuille?
Misschien bezit je via aandelenfondsen al energie-, mijnbouw- en grondstoffenbedrijven.

Welke rol kunnen grondstoffen hebben in je portefeuille?

Grondstoffen kunnen een aanvulling zijn op aandelen, obligaties en vastgoed. Ze hebben andere economische prijsfactoren en kunnen daardoor in bepaalde omstandigheden voor extra spreiding zorgen.

Dat betekent niet dat iedere portefeuille grondstoffen nodig heeft. De toegevoegde waarde hangt af van:

• je doel en looptijd;

• je risicoprofiel;

• de rest van je beleggingen;

• het gekozen grondstoffenproduct;

• de kosten;

• de mate van concentratie;

• je bereidheid om sterke en langdurige prijsdalingen te accepteren.

Grondstoffen hebben meestal een aanvullende rol en vormen zelden op zichzelf een complete portefeuille. Ze leveren bovendien anders dan aandelen en obligaties niet vanzelf structurele winst, rente of dividend op.

Lees meer over de totale verdeling in een beleggingsportefeuille samenstellen.

Hoe belegt Knab in grondstoffen?

Bij Knab Beheerd Beleggen kies je niet zelf een afzonderlijk goud-, olie- of grondstoffenproduct.

Je beantwoordt eerst vragen over onder meer je financiële situatie, doel, looptijd, kennis, ervaring en hoeveel risico je kunt en wilt nemen.

Knab stelt je portefeuille vervolgens samen via twee brede beleggingsfondsen:

Knab Diversified Equity Fund.
Dit fonds bevat zakelijke waarden, waaronder wereldwijde aandelen, beursgenoteerd vastgoed en grondstoffen.

Knab Diversified Bond Fund.
Dit fonds belegt in verschillende soorten staats- en bedrijfsobligaties en andere vastrentende waarden.

Je risicoprofiel bepaalt hoe je vermogen over beide fondsen wordt verdeeld. Een offensiever profiel bevat relatief meer zakelijke waarden en daarmee ook meer blootstelling aan de onderdelen van het Equity Fund.

De beleggingsspecialisten bepalen binnen het fonds welke grondstoffenblootstelling wordt gebruikt en kunnen de samenstelling aanpassen. Je kiest dus niet zelf welke grondstof, weging of productstructuur wordt toegepast.

Grondstoffen zijn bij Knab een onderdeel van een bredere portefeuille. Dat kan de afhankelijkheid van één afzonderlijke markt verkleinen, maar voorkomt geen verlies.

Meer over de fondsen en het beheer lees je in zo belegt Knab jouw geld en wanneer beheerd beleggen bij je kan passen.

Deze informatie is algemeen van aard en niet bedoeld als persoonlijk beleggingsadvies. Aan fysieke grondstoffen, aandelen, fondsen, ETF’s, ETC’s, futures en andere producten zijn kosten en risico’s verbonden. De waarde kan stijgen, maar ook dalen. Je kunt een deel of zelfs je volledige inleg verliezen. Spreiding, grondstoffenschaarste of bescherming tegen inflatie biedt geen garantie op rendement.

Je las zojuist een artikel uit de Knab Bieb. Dé online verzamelplek met praktische artikelen over beleggen, sparen, pensioen en hoe je als zzp’er je geldzaken slimmer regelt.